Διασκευή – σκηνοθεσία: Μιχάλης Ρέππας – Θανάσης Παπαθανασίου

Κριτική από τον Παύλο Λεμοντζή

Σε μια ανεπτυγμένη κοινωνία σε επίπεδο υποδομών, αξιών και στάσεων ζωής, σύμφωνα με τα δεδομένα μιας συγκεκριμένης χρονικής περιόδου, θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι η συνάντηση γιατρού-ασθενούς δύναται να βασιστεί σε πατερναλισμό, πληροφόρηση, ερμηνεία ή συζήτηση. Ανάλογα με την επιστημονική πληρότητα του «πομπού» και του μορφωτικού επιπέδου του «δέκτη». Αυτή η συνάρτηση είναι ο άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η κωμωδία του Μολιέρου «Ο κατά φαντασίαν ασθενής».

Το έργο ανέβηκε για πρώτη φορά στο θέατρο Παλαί – Ρουαγιάλ του Παρισιού στις 10 Φεβρουαρίου του 1673, ως κωμωδία τριών πράξεων, με πρόζα, χορευτικά και μουσική, σε συνθέσεις του Μάρκ-Αντουάν Σαρπαντιέ και πρωταγωνιστή τον ίδιο τον συγγραφέα.

Στη χώρα μας έχει παρουσιαστεί αρκετές φορές, με πρώτη καταγεγραμμένη παράσταση αυτή του του Εθνικού Θεάτρου (1953/54), σε σκηνοθεσία του Αλέξη Σολωμού και με τον Χριστόφορο Νέζερ στον ρόλο του Αργκάν.

 Το 1972 το Κ.Θ.Β.Ε. ανεβάζει τη γνωστή κωμωδία του Μολιέρου – με τον Μίμη Φωτόπουλο στον κεντρικό ρόλο – σε μετάφρασή Ιωάννη Πολέμη και σκηνοθεσία Πιερ Πεϊρού και κάνει πρεμιέρα στην Καβάλα, στο ΔημοτικόΘέατρο «Παλλάς», σημερινό «Αντιγόνη Βαλάκου».

Στη συνέχεια το επιλέγει για τη σαιζόν 1998-99, με τον Διονύση Καλό στον κεντρικό ρόλοκαισε σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη, ενώ το 2012 το ανεβάζει και πάλι, με τον Γιώργο Κωνσταντίνου να ερμηνεύει τον Ακργκάν, σε σκηνοθεσία Σωτήρη Χατζάκη.

Ο Αργκάν είναι κατά φαντασίαν άρρωστος. Πιστεύει ότι πάσχει από αναρίθμητες ασθένειες και θέλει συνεχώς να μπαινοβγαίνουν στο σπίτι του γιατροί και να τον εξετάζουν. Έτσι, γίνεται θύμα επιτήδειων που τον εκμεταλλεύονται. Η δεύτερη γυναίκα του τον απατά με έναν γιατρό, απατεώνες θεραπευτές απομυζούν τα χρήματά του, ενώ προσδοκά να παντρέψει τη μεγάλη του κόρη με γιατρό της επιλογής του.

Εκείνη, που είναι ερωτευμένη με τον Κλεάνθη, αναγκάζεται να παρουσιάσει τον αγαπημένο της ως επιστημονική αυθεντία ιατρικής, προκειμένου να γίνει αποδεκτός από τον πατέρα της.

Ο αδελφός του, ο Βεράλδος, σε συνεργασία με την υπηρέτριά του Τουανέττα, θα προσπαθήσει να τον “θεραπεύσει” από τις φαντασιοπληξίες του. Τον πείθουν να παραστήσει τον νεκρό, ώστε να ανακαλύψει ποιος πραγματικά τον αγαπάει και του είναι πιστός. Θα αποδειχθεί, τελικά, ότι η δεύτερη σύζυγός του Μπελίνα κυνηγούσε μόνο τον Αργκάν και θα επιτρέψει στην κόρη του Αγγελική να παντρευτεί τον άντρα που έχει επιλέξει εκείνη.

Ο Μολιέρος, άρρωστος ο ίδιος από μικρή ηλικία, στρέφει τα βέλη του εναντίον των γιατρών της εποχής του. Η κατάσταση της ιατρικής του 17ου αιώνα δικαιολογούσε τέτοιες αποδοκιμασίες, ψόγους, μομφές. Υπήρχαν πολλοί τσαρλατάνοι και περιπλανώμενοι κομπογιαννίτες δίπλα στους επιστήμονες, οι οποίοι με καθάρσια, υποκλυσμούς, φλεβοτομές, με ύφος πομπώδες και φανταχτερές λατινικές ορολογίες ασκούσαν το επάγγελμα του γιατρού, καμουφλάροντας έτσι την ανεπάρκεια των γνώσεών τους και την αναξιοπιστία των συνταγών τους.

Σήμερα η διάγνωση σε μια τέτοια περίπτωση, θα ήταν «υποχονδριακή νεύρωση» και οι φροϋδικοί ψυχαναλυτές θα ξάπλωναν τον ήρωα- Αργκάν, τουλάχιστον, τέσσερις φορές την εβδομάδα στο γνωστό ντιβάνι, προσπαθώντας ν’ ανακαλύψουν τι πήγε λάθος στα τρία πρώτα χρόνια της ζωής του.

Η παράσταση αποτελεί διασκευή του ομώνυμου έργου του Μολιέρου, διά χειρός Θανάση Παπαθανασίου και Μιχάλη Ρέππα. Διατηρήθηκε ο δραματουργικός ιστός και κάποια από τα πρόσωπα της Γαλλικής κωμωδίας, αλλά το συγγραφικό δίδυμο άλλαξε όχι μόνον την εξέλιξη, αλλά και την δραματουργική εστίαση του πρωτότυπου έργου. Ως αποτέλεσμα, πρόκειται πλέον για μια κωμωδία χαρακτήρων, παρά για καυστική σάτιρα του Γάλλου συγγραφέα, ο οποίος θέλησε να στηλιτεύσει την τάξη των ιατρών της εποχής εκείνης, που με την αμάθεια και τη φιλαυτία τους παραπλανούσαν τους ασθενείς τους, οδηγώντας τους ακόμα και στην τελευταία κατοικία τους.

Ο Αργκάν, άρρωστος μόνο στην φαντασία του, καταντάει με τον εγωισμό του και τις εμμονές του να ταπεινωθεί, να εξευτελιστεί και να γίνει έρμαιο στα χέρια των επιτήδειων «πρακτικών» της εποχής του. Ακόμα, με τις ακρότητές του γίνεται τύραννος για τους ανθρώπους που έχει κάτω από την επίβλεψή του, κάνοντας τα παιδιά του να υποφέρουν. Θέλει να παντρέψει την κόρη του Αγγελική με γιατρό για να έχει δωρεάν ιατρική φροντίδα. Ο αδερφός του Βεράλδος μαζί με την υπηρέτρια του Αργκάν, Τουανέττα, θα προσπαθήσουν να τον θεραπεύσουν από τις φαντασιοπληξίες του.
 

Ο Μολιέρος ήταν απόλυτος. Ξεπερνώντας τη συνηθισμένη του σάτιρα σ’ αυτό το κείμενο – ούτε λίγο ούτε πολύ – αρνείται κάθε θεραπευτική αγωγή που προτείνει η ιατρική επιστήμη. Αντίθετα, υποστηρίζει ότι όποιος αρρωστήσει κι εφαρμόζει «κούρες» χάνει τον καιρό του. Πιστεύει δε, ότι η φύση είναι ο απόλυτος θεραπευτής. Παίζοντας ο ίδιος τον ρόλο του «ασθενούς κατά φαντασίαν» στη σκηνή, καταρρέει και μέσα σε λίγες ώρες πεθαίνει αβοήθητος.

Από τις αρχές του 17ου αιώνα το λογοτεχνικό ρεύμα «μπαρόκ» ήταν παρών στη Γαλλία. Ωστόσο, το 1661 κατά την άφιξη του βασιλιά Λουδοβίκου 14 ου , του περίφημου βασιλιά «Ήλιου», εμφανίζεται μια νέα λογοτεχνική τάση, ο κλασικισμός. Αρκετοί συγγραφείς, όπως ο Ρακίνας και ο Μολιέρος, την έχουν χρησιμοποιήσει.
 

Αντιπροσωπευτικό δείγμα είναι η κωμωδία «Ο κατά φαντασίαν ασθενής».

Σε μια πρώτη ανάγνωση του κειμένου αντιλαμβανόμαστε, σαφέστατα, ότι ο συγγραφέας επικεντρώνεται στους φορμαλιστές γιατρούς, ύστερα στους χαρακτήρες οπορτουνιστές και κατόπιν στις σχέσεις γονέα –παιδιού. Υπερτερεί η αγάπη των παιδιών προς τον πατέρα, σαν ένα μήνυμα ιερού καθήκοντος και όχι συμβατικής υποχρέωσης.

Το Μουσικό Θέατρο που αναπτύχθηκε κυρίως την εποχή του Μεσοπολέμου στην Ευρώπη, συνδυάζει το θέατρο, τη μουσική και την κίνηση, δημιουργώντας μία φόρμα, όπου τα τρία αυτά στοιχεία συμμετέχουν ισάξια.

Το έργο, όπως συμφωνούν πολλοί, τοποθετείται αρκετά σκαλοπάτια κάτω από τα αριστουργήματα του Μολιέρου «Μισάνθρωπος» και «Ταρτούφος». Ωστόσο, προσφέρει στο κοινό μια ιλαρότητα με τις κωμικές πινελιές και τις πλοκές του θεατρικού συγγραφέα. Αυτό το «κύκνειο άσμα» του Μολιέρου, ως ραμμένη διαφοροποίηση, πλήρης χορευτικών σεκάνς και μουσικών ιντερμεδίων, προσφέρεται στις μέρες μας σε αλλαγές ή διασκευές και σε σύγχρονες σκηνοθετικές ελευθερίες, όπως συμβαίνει στην παράσταση του κρατικού.

Οι σκηνοθέτες Ρέπας- Παπαθανασίου στήνουν μια ευφρόσυνη παράσταση στα μέτρα τους, έμπλεη υπαινιγμών, σατιρικών μεγεθυσμένων βολών, ενορχηστρώνουν με κέφι όλες τις συνιστώσες σε ένα καλοσυντονισμένο σύνολο δυνάμεων επί σκηνής, εμπλουτίζουν τη δράση με μια ποικιλία χαρακτήρων πέρα από συγγραφική πένα και δωρίζουν γέλιο στην πλατεία.

Οι ερμηνείες, σύμφωνα με τις δυνατότητες- ευκολίες που διαθέτουν οι ηθοποιοί, με πρωταγωνιστή τον Βλαδίμηρο Κυριακίδη, ο οποίος κινείται στους γνώριμους δρόμους του, με μούτες και λοιπά ακκίσματα επιθεωρησιακού «fast track» τύπου.

Μαζί του οι δοκιμασμένοι στο είδος ηθοποιοί, όπως η έμπειρη Σοφία Βογιατζάκη, ως ελαφρόμυαλη σύζυγος.
Η απολαυστική Παρθένα Χοροζίδου, ως πανέξυπνη και αφοπλιστική υπηρέτρια, ο μαέστρος στις γκριμάτσες Πάνος Σταθακόπουλος, στον ρόλο του γιατρού που επιδιώκει έναν γάμο συμφέροντος.

Ο ταλαντούχος Ιωάννης Απέργης, ως ο νεαρός Κλεάνθης, ο αληθινός έρωτας της κόρης του Αργκάν.
Ο Θάνος Μπίρκος, επίσης της σχολής των πολλαπλών μορφασμών, ως ο υποψήφιος γαμπρός και η όμορφη Αντιγόνη Νάκα, ως η ερωτευμένη κόρη.

Τη σκηνική εικόνα απογειώνει ο Γιάννης Μετζικώφ με τα εντυπωσιακά σκηνικά και κοστούμια, ενώ οι φωτισμοί της Μελίνα Μάσχα συμπληρώνουν ένα αισθητικά άρτιο και λαμπερό αποτέλεσμα.

Σημείωμα των διασκευαστών και σκηνοθετών:

Η αλήθεια είναι ότι φτάσαμε αισίως στα 67 μας χρόνια για να μας ανατεθεί μια κλασική κωμωδία. Μετά από σχεδόν 40 χρόνια δουλειάς πάνω στην κωμωδία, καταπιαστήκαμε με τον “Ασθενή” χωρίς ίχνος διάθεσης για μοντερνιές και “βαθυστόχαστους” διδακτισμούς. Προσπαθήσαμε να εισπράξουμε την χαρά του σκηνικού παιχνιδιού από το πρωτότυπο και να την αποδώσουμε στον θίασο και στο κοινό.

Πολύ συχνά τα τελευταία χρόνια η κλασική κωμική γραμματεία ταλαιπωρείται (κατά τη γνώμη μας) από “απόψεις”. Εμείς δεν έχουμε άποψη. Σεβόμαστε και προσπαθούμε να προσεγγίσουμε την πρόθεση του Μολιέρου και επιδιώκουμε μια παράσταση, που να την χαρακτηρίζει η χαρά και το γέλιο. Είναι πολύ δύσκολη η ανθρώπινη ζωή για να σηκώσει και “σκοτεινές” κωμωδίες. Εμείς θέλουμε να οδηγούμε πάντα το κοινό στην ανεμελιά και το γέλιο της παιδικότητας. Γιατί εδώ που τα λέμε μόνο ένα παιδάκι μπορεί να δει ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός. Και επειδή πολλές βασιλείες και πολλά “δεδομένα” της σύγχρονης κοινωνίας είναι γυμνά από αλήθεια, αναζητάμε την αλήθεια με όπλο την παιδικότητα. Μια παιδικότητα και μια ελαφράδα που δεν έχουν να κάνουν με την ανοησία και το βεβιασμένο χάχανο αλλά με την απελευθερωτική βαθιά χαρά που δίνει στον άνθρωπο το αυθόρμητο γέλιο.

(Θανάσης Παπαθανασίου – Μιχάλης Ρέππας)

Ταυτότητα Παράστασης:

Διασκευή-Σκηνοθεσία: Θανάσης Παπαθανασίου – Μιχάλης Ρέππας

Σκηνικά – Κοστούμια: Γιάννης Μετζικώφ

Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα

Βοηθός σκηνοθέτη: Βίκυ Πάστρα

Φωτογραφίες: Γκέλυ Καλαμπάκα

Social Media: Renegade Media

Οργάνωση παραγωγής: Κωνσταντίνα Νταντάμη

Παραγωγή: Θεατρικές Επιχειρήσεις Τάγαρη

Πρωταγωνιστούν:

Βλαδίμηρος Κυριακίδης, Σοφία Βογιατζάκη, Παρθένα Χοροζίδου, Πάνος Σταθακόπουλος, Ιωάννης Απέργης, Θάνος Μπίρκος, Αντιγόνη Νάκα.

ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ

Μετά τις θριαμβευτικές βραδιές του χειμώνα στο Θέατρο Παλλάς και στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, η σπουδαία συνθέτης Ευανθία Ρεμπούτσικα έρχεται στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων την Κυριακή 2 Αυγούστου στο πλαίσιο του 69ου Φεστιβάλ Φιλίππων.

Δεν υπόσχεται μόνο μια συναυλία, αλλά μια εμπειρία που σε μαγεύει και σε ταξιδεύει. Οι μελωδίες της απλώνονται σαν θαλασσινή αύρα, γλιστρούν ανάμεσα στα φώτα της σκηνής και σμίγουν με τις σιωπές του κοινού. Το βιολί της γίνεται πυξίδα που οδηγεί σε τόπους γνώριμους αλλά και απρόσμενους εκεί όπου η μνήμη συναντά το συναίσθημα και το καλοκαίρι γίνεται ήχος.

Με μια ομάδα εκλεκτών μουσικών και με ανανεωμένες ενορχηστρώσεις, οι φετινές εμφανίσεις αποκτούν έναν πιο εξωστρεφή παλμό. Ρυθμοί που θυμίζουν ταξίδια, μελωδίες που γεννούν εικόνες, στιγμές που δεν χωρούν σε λέξεις. Κάθε βραδιά μεταμορφώνεται σε μια ζεστή, φωτεινή συνάντηση, όπου το κοινό δεν είναι απλός θεατής αλλά συνοδοιπόρος.

Το καλοκαίρι βρίσκει τη μουσική της πιο ανάλαφρη, πιο τολμηρή, πιο απελευθερωμένη. Και εκεί, κάτω από τον ανοιχτό ουρανό, η Ευανθία Ρεμπούτσικα μας καλεί να αφεθούμε, να θυμηθούμε, να ονειρευτούμε, να νιώσουμε.

Συμμετέχουν οι μουσικοί:

Ανδρέας Συμβουλόπουλος – πιάνο

Θάνος Σταυρίδης – ακορντεόν

Πάνος Δημητρακόπουλος – κανονάκι

Δημήτρης Τσεκούρας – κοντραμπάσο

Νίκος Παπαβρανούσης – τύμπανα

Νίκος Βεκύρης – ηχοληψία

Γιώργος Χαραλάμπους – φωτισμοί

Παραγωγή : Pure Art

Τιμές εισιτήριων:

Γενική είσοδος : 20 ευρώ

Μειωμένο (ΑμεΑ, φοιτητές, παιδιά έως 10 ετών, ανέργων, άνω των 65): 15 ευρώ

Προπώληση: www.ticketservices.gr

Φυσικά σημεία Προπώλησης

ΚΑΒΑΛΑ

Κέντρο πληροφόρησης επισκεπτών (πρώην ΕΟΤ)

10.00 – 14.00 & 18.00 – 21.00

(τις ημέρες των παραστάσεων θα γίνεται η προπώληση στο ταμείο του χώρου)

Κεντρική Πλατεία

Τηλ. 2510-620566

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΙΛΙΠΠΩΝ

(μόνο τις ημέρες παραστάσεων)

19:00 – 22:00

ΚΡΗΝΙΔΕΣ

Café «Προσκήνιο»

Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων

Τηλ. 2510-516090

Κριτική από τον Παύλο Λεμοντζή

Με αφορμή τα 90 χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου λυράρη και ερμηνευτή, η μουσικοθεατρική παράσταση «Νίκος Ξυλούρης, ο Αρχάγγελος της Κρήτης» περιοδεύει σε όλη την Ελλάδα!

Το κείμενο που είναι βασισμένο σε πολυετή έρευνα και αρχειακό υλικό, υπογράφει η Ζαχαρένια Πετράκη.

Είναι η πρώτη φορά που η ζωή και το έργο αυτού του μεγάλου Έλληνα, του καλλιτέχνη-σύμβολο, του Νίκου Ξυλούρη, παρουσιάζεται στο θέατρο σε μία υψηλών αξιώσεων παραγωγή με έναν πολυπληθή θίασο και τη συμμετοχή σημαντικών καλλιτεχνών του θεάτρου και της μουσικής.

 Έτσι, ο «Αρχάγγελος της Κρήτης» όπως αποκαλούσαν τον Ψαρονίκο, ζωντανεύει στη σκηνή σε μία παράσταση με ζωντανή μουσική, αδημοσίευτο φωτογραφικό υλικό, πολύτιμα ηχητικά ντοκουμέντα και αφήγηση. Είναι μία βιωματική εμπειρία που ενώνει τη μαρτυρία, την τέχνη και τη συγκίνηση.

Το έργο επιχειρεί να συστήσει τη μορφή του Ξυλούρη όχι μόνο ως φωνή-σύμβολο, αλλά ως το εσωτερικό σύμπαν ενός ανθρώπου που τραγουδούσε με την ψυχή ενός λαού.

Οι θεατές απολαμβάνουν τα εμβληματικά τραγούδια του Ξυλούρη σε νέες ενορχηστρώσεις του Ανδρέα Κατσιγιάννη, ενώ το κρητικό πρόγραμμα της παράστασης επιμελείται μουσικά ο Ross Daly!

Η Ουρανία Ξυλούρη (απολαυστική η Ιωάννα Λέκα στον ρόλο), η σύντροφος της ζωής του Νίκου και θεματοφύλακας της μνήμης του, έχει συνεισφέρει ουσιαστικά στην τελική διαμόρφωση του κειμένου. Με οδηγό τις αφηγήσεις της και άξονα τραγούδια που σημάδεψαν μια ολόκληρη εποχή, η παράσταση δεν αποτυπώνει μόνο το μεγαλείο της φωνής του, αλλά αποκαλύπτει – κυρίως – το ηθικό και πνευματικό βάρος μιας προσωπικότητας που σφράγισε το νεότερο ελληνικό πολιτισμό.

Επίσης, αναβιώνουν προσωπικότητες-σταθμοί της καλλιτεχνικής και πολιτιστικής ζωής της χώρας όπως, η Τζένη Καρέζη, ο Κώστας Καζάκος, ο Χρήστος Λεοντής κ.α. Φυσικά, ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη σχέση του Νίκου με τον Σταύρο Ξαρχάκο, που ξεκίνησε με τον σημαντικό δίσκο «Διόνυσε Καλοκαίρι μας», και εξελίχτηκε σε μια δυνατή φιλία. 

Ακολουθούμε τα βήματα του «Αηδονιού της Κρήτης» από τα παιδικά του χρόνια στα Ανώγεια, στη σκιά της Κατοχής, μέχρι τις ημέρες του θριάμβου του στις αθηναϊκές μπουάτ της δεκαετίας του ’70. Θυμόμαστε τη δημόσια παρουσία του που ταυτίστηκε με τον αγώνα, την αξιοπρέπεια και την ελπίδα μιας ολόκληρης εποχής και φτάνουμε στην πρόωρη αναχώρησή του από τη ζωή, σε ηλικία μόλις 44 ετών.

Μια μουσικοθεατρική παράσταση θεωρείται επιτυχημένη όταν καταφέρνει να ισορροπήσει ανάμεσα στην καλλιτεχνική αρτιότητα και τη συναισθηματική σύνδεση με το κοινό, όπως ακριβώς συμβαίνει στη συγκεκριμένη πολυπρόσωπη παραγωγή.

Η μουσική, τα τραγούδια και οι διάλογοι δε λειτουργούν ξεχωριστά, αλλά προχωρούν την πλοκή, επειδή οι στίχοι των τραγουδιών αποτελούν φυσική συνέχεια του λόγου.

Οι ηθοποιοί έχουν την ικανότητα να ισορροπούν απόλυτα ανάμεσα στην υποκριτική, το τραγούδι και τον χορό. Παράλληλα, οι επαγγελματίες τραγουδιστές ενσωματώνονται στον θίασο, σαν ισότιμα μέλη – παράγοντες, στην ολοκλήρωση του εγχειρήματος με απόλυτη επιτυχία. Η μεταξύ τους χημεία επηρεάζει άμεσα την ενέργεια που φτάνει στους θεατές.

Ο ρυθμός κρατάει τον θεατή σε εγρήγορση, ανεβάζει την αδρεναλίνη με τη συγχρωτισμένη, ομαδική απόδοση, κερδίζοντας το κοινό, εφόσον το καθιστά ενεργό μέλος της δράσης με τη συμμετοχή του.

Το όνομα και η φωνή του Νίκου Ξυλούρη φέρουν ένα τεράστιο συναισθηματικό και ιστορικό βάρος για την Ελλάδα. Η παράσταση δε λειτουργεί απλώς ως μια βιογραφία, αλλά ως ένα εθνικό και πολιτιστικό μνημόσυνο, που ξυπνά αναμνήσεις και προκαλεί ρίγη συγκίνησης, μαγεύοντας θεατές όλων των ηλικιών.

Τόσο σημαντικό κείμενο μέσα στην απλότητα του και τόσο συναισθηματικό, ενώ αποφεύγει την παγίδα τού να γίνεται «μελό». Ταυτόχρονα, χαρίζει στο θέατρο μια άλλη συγγραφική πνοή, αυτή της αληθινής αναφοράς στη ζωή και στο πνεύμα, στη θέληση και στις προσδοκίες, στον αγώνα να επιβάλει τα δικά του πιστεύω, την ελευθερία που ένιωθε να φουντώνει μέσα του, την προσπάθεια του να κατανοήσει όσα δύσκολα, στιχουργικά, του έδιναν να τραγουδήσει, όντας σχετικά απροετοίμαστος, μα με μια πηγαία μεγαλοσύνη, αυτός ο Ψαρονίκος που ήρθε και έφερε (όχι μόνο στο τραγούδι) μια άλλη φωνή (τη ξεχωριστή δική του), μια άλλη διάσταση, τόσο ανθρώπινη, τόσο ευαίσθητη, μα και τόσο δυναμική, όσο και επική.

Περήφανη και απέριττα ευγενική.

Συνδυάζοντας ντοκουμέντα, φωτογραφίες, μουσική, κρητικά τραγούδια, η θεατρική γραφή της Ζαχαρένιας Πετράκη, συγκροτεί ένα θεατρικό έργο ειλικρινές, χωρίς συγγραφικά τσιτάτα και τόσο απλό, όσο και επιβλητικό.

Ο σκηνοθέτης Νικορέστης Χανιωτάκης αποκαλύπτει την πραγματική υπόσταση του Θεάτρου, φέρνει κυρίως την προσωπικότητα του Ξυλούρη και διαθλά αυτό το θεατρικό κείμενο της μητέρας του, που το έγραψε, με δέσμες φωτεινές, με ηχητικά απαλά κύματα, μέσω των τραγουδιών από τα τόσα που ερμήνευσε ο Ξυλούρης, ενσωμάτωσε στη παράσταση και κάποια παραδοσιακά κρητικά που προβάλουν την απαραίτητη ατμόσφαιρα, δημιουργεί τη χρονική διάρκεια, αποκαλύπτει θεατρικά τις επιθυμίες, την ηθικότητα έως και το πνεύμα αυτού του ερμηνευτή, που έμελλε να μείνει ανεξίτηλο και σε πολιτικό και σε πολιτιστικό επίπεδο.

Η παράσταση είναι επιτυχής γιατί δε μένει σε μια απλή «συναυλιακή» μορφή. Μέσα από κείμενα, αφηγήσεις, σπάνιο οπτικοακουστικό υλικό και θεατρικά δρώμενα, καταφέρνει να συνδέσει τα τραγούδια με τα ιστορικά γεγονότα της εποχής (όπως τα γεγονότα του Πολυτεχνείου), δημιουργώντας μια ολοκληρωμένη θεατρική εμπειρία. Βέβαια, στην περιοδεία η σκηνοθεσία φαίνεται να υποφέρει από σημαντικές ατέλειες, με χειρότερη το ακατάπαυστο μπες- βγες όλων των ηθοποιών που ερμηνεύουν διάφορους ρόλους και τραγουδούν, κουβαλώντας καρέκλες που κανείς δεν κατάλαβε γιατί έπρεπε να τις βγάζουν και να τις βάζουν ξανά, αντί να είναι στατικές. Ο σκηνικός χώρος ευνοεί τη στατικότατα των αντικειμένων και μόνο οι φωτισμοί θα μπορούσαν άνετα να οριοθετήσουν τόπο και χρόνο.

Η τρίωρη διάρκεια της παράστασης δεν κουράζει, επειδή το σπουδαίο ανσάμπλ κρατά τους θεατές σε εγρήγορση, μάλιστα, τραγουδώντας αρκετά τραγούδια, ταυτόχρονα, με τους καλλιτέχνες.

Στους πρωταγωνιστικούς ρόλους συμμετέχουν εξαιρετικοί καλλιτέχνες, όπως ο καθηλωτικός Αιμιλιανός Σταματάκης στον ρόλο του Ξυλούρη, ο Μέμος Μπεγνής, ο Γιάννης Καλατζόπουλος, μαζί με πολυμελή θίασο και ζωντανή ορχήστρα.

Μέσα από ζωντανή μουσική, αυθεντικά ηχητικά ντοκουμέντα, σπάνιο φωτογραφικό υλικό και συγκινητικές αφηγήσεις, φωτίζεται η διαδρομή του Ψαρονίκου από τα παιδικά του χρόνια στα Ανώγεια, μέχρι την καθιέρωσή του ως μία από τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής μουσικής.

Καθοριστική είναι και η συμβολή της συζύγου του Νίκου Ξυλούρη, Ουρανίας Μελαμπιανάκη, η οποία μοιράστηκε προσωπικές μαρτυρίες και πολύτιμες αναμνήσεις, δίνοντας στην παράσταση το ξεχωριστό συναισθηματικό της βάθος.

Μέσα από τη μουσική διαδρομή που παρουσιάζεται, γίνεται σαφές πώς ο Ξυλούρης κατάφερε κάτι μοναδικό: πήρε την κρητική παράδοση, την πάντρεψε με το έντεχνο ελληνικό τραγούδι (συνεργαζόμενος με κορυφαίους συνθέτες όπως ο Μαρκόπουλος, ο Χάλαρης, ο Ξαρχάκος και ο Θεοδωράκης) και την έκανε κτήμα όλης της Ελλάδας.

Το μάθημα είναι ότι η παράδοση δεν είναι κάτι στατικό, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που εξελίσσεται όταν τον χειρίζονται άνθρωποι με σεβασμό και ταλέντο.

Το τελικό συμπέρασμα είναι μια αίσθηση χρέους και ελπίδας.

Η παράσταση δε λειτουργεί απλώς ως ένα μνημόσυνο ή μια νοσταλγική αναδρομή, αλλά ως μια «σκυτάλη» για τις επόμενες γενιές.

Μας καλεί να κρατήσουμε ζωντανές τις αξίες που πρέσβευε ο Ξυλούρης: την αγάπη για την πατρίδα, τον σεβασμό στην πολιτιστική κληρονομιά, την αξιοπρέπεια και τη συνεχή επαγρύπνηση για την ελευθερία.

Έτσι, ζήσαμε μια βραδιά γεμάτη συγκίνηση, μνήμες και μουσική στο «Ακόντισμα» Καβάλας κι ας μη μετείχαν στην παράσταση η Μελίνα Κανά και ο Μιχάλης Αεράκης.

Όλος ο θίασος είναι συγκινητικά υπέροχος και χωρίς αυτούς, τους οποίους – κακώς – αναφέρει το πρόγραμμα της περιοδείας.

Συντελεστές

Κείμενο: Ζαχαρένια Πετράκη

Σκηνοθεσία- επιμέλεια κειμένου: Νικορέστης Χανιωτάκης

Σύμβουλος Δραματουργίας: Ουρανία Ξυλούρη

Ενορχηστρώσεις: Ανδρέας Κατσιγιάννης

Μουσική επιμέλεια κρητικού προγράμματος: Ross Daly

Κοστούμια: Iωάννα Καλαβρού

Χορογραφίες/Επιμέλεια κίνησης: Έλενα Γεροδήμου

Φωνητική διδασκαλία: Γιάννης Μαθές

Επιμέλεια ήχου: Ζαχαρίας Σταμούλος

Α’ Βοηθός σκηνοθέτη: Θεοδώρα Κοκκινίδη

Β’ Βοηθός Σκηνοθέτη: Ελισάβετ Κανέλλη

VideoArtist/Στατικά-Γραφικά Παράστασης: Βικτώρια Βελλοπούλου

Φωτογραφίες: Γιώργος Καλφαμανώλης

Στον ρόλο του Νίκου Ξυλούρη: ο εκπληκτικός Αιμιλιανός Σταματάκης

Στον ρόλο του Τάκη Λαμπρόπουλου: ο εξαίρετος Μέμος Μπεγνής

Σε ρόλο πασπαρτού ο έμπειρος και πολύ καλός ηθοποιός: Γιάννης Καλατζόπουλος 

Τραγουδά συγκλονιστικά ο Γιάννης Μαθές

Κρητική μουσική και τραγούδι το σπουδαίο δίδυμο: Μαθιός και Ραφαήλ Δαμουλάκης

Παίζουν (αλφαβητικά) : Γιάννης Ασκάρογλου, Ξανθή Γεωργίου, Νίκος Γκέλια, Γιάννης Καλαντζόπουλος, Ιωάννα Λέκκα, Γιάννης Μαθές, Λίζυ Ξανθοπούλου, Γιάννης Πέτρου, Αναστασία Τσιλιμπίου, Γιώργος Φλωράτος.

Όλοι τους για πολλούς επαίνους.

Παραγωγή : STAGES NETWORK ΑΕ

Η παράσταση τελεί υπό την αιγίδα του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Κρήτης.

 Σημαντική σημείωση: Πριν από την έναρξη κάθε παράστασης προβάλλεται η ταινία μικρού μήκους «Τα παιδικά χρόνια του Ψαρονίκου στα Ανώγεια».

ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ