ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΥΛΟ ΛΕΜΟΝΤΖΗ

Ποιος θεωρείται μετανάστης; Έχει ο μετανάστης χρώμα; Έχει ταυτότητα; Πρώτα γίνεσαι φτωχός και μετά μετανάστης.

Η παλιά πληγή της μετανάστευσης σε μικρογραφία είναι το θέμα της ιστορίας της Σώτης Τριανταφύλλου με τον τίτλο Πιτσιμπούργκο. Πρόκειται για την αφαίμαξη από το πιο σημαντικό και ακμαίο δυναμικό του πληθυσμού της Ελλάδας, τους νέους της που έφευγαν για να βρουν μια καλύτερη τύχη σε όποια χώρα της πλατιάς ξενιτιάς, όπου έβρισκαν τόπο να δουλέψουν, να εξοντωθούν, να πεθάνουν και χάθηκαν απ’ αυτόν τον κόσμο, χωρίς να μάθει τίποτα κανείς γι’ αυτούς, ενώ άλλοι κατάφεραν να επιβιώσουν και να ζήσουν εκεί κι άλλοι να επιστρέψουν στην πατρίδα τους και να συνεχίσουν με κάποια άνεση τη ζωή τους.

Το Πιτσιμπούργκο είναι ένα αφήγημα που περιλαμβάνει την αλληλογραφία ενός τέτοιου δυστυχισμένου νέου, νιόπαντρου, του Δημοσθένη, με τη γυναίκα το την Ελέγκω.

Ο Δημοσθένης από τη Χίο μεταναστεύει στο Πίτσμπουργκ, τη μεγαλύτερη πόλη στην αμερικανική Πενσυλβανία, η οποία θεωρείται η «Πόλη του Χάλυβα» για τις πάνω από 300 επιχειρήσεις της και «Πόλη των Γεφυρών» για τις 446 γέφυρές της, αφού είναι χτισμένη στη συμβολή τριών μεγάλων ποταμών. Στη Χίο δεν υπάρχει «μέλλο», όπως λέει ο Δημοσθένης, σεισμοί, ναυάγια, πειρατές και το χώμα «που ’ναι στέρφο».

Το αφήγημα, λόγω των ημερολογιακών καταγραφών του ζεύγους, μοιάζει και με ημερολόγιο, από το οποίο πληροφορούμαστε τις ένθεν και εκείθεν του μεσολαβούντος ωκεανού, δυστυχίες. Της πόλης που θα δώσει στον Δημοσθένη και στους άλλους εργάτες της βιομηχανίας τα μέσα για να ζήσουν και της γενέθλιας γης της Χίου, που δεν μπορεί να τους τα εξασφαλίσει. Το μεροκάματο του τρόμου καταλήγει στο ημερολόγιο της δυστυχίας, αλλά και της ιστορικής ενημέρωσης, αφού ο καθένας από την πλευρά του περιγράφει την κακή του μοίρα και οραματίζεται την ελπίδα που αργεί πολύ, μέσα σε μια κοινωνία που διαρκώς πάσχει από πόλεμο, φτώχεια, βία και δυστυχία.

Χίος 28 Μάρτη 1913. Η Ελέγκω παίρνει στα χέρια της το πρώτο γράμμα, έπειτα από οκτώμισι μήνες, από τον ξενιτεμένο στο Πίτσμπουργκ της Αμερικής άντρα της Δημοσθένη.

«Τίλως είσαι, Ελέγκω μου; Τρως; Κοιμάσαι; Αχ, να ’μουνα κει πέρα την Πρωτοχρονιά, να πηαίναμε στον Βροντάδο να τρώγαμε τα μαμούλια της Μαριόγκας!»

Μέσα από την αλληλογραφία τους ξεδιπλώνεται η ζωή στο νησί, αμέσως μετά την απελευθέρωσή του από τους Τούρκους.

Φτώχεια, πείνα, μπάρκα, προσφυγιά, αρρώστιες, μα και τηλέφωνα και κινηματόγραφος. Ένα νησί πληγωμένο και σαστισμένο.

«ΥΓ. Τώρα θυμήθηκα πως αυτοκίνητα έχομε κι εδώ, πάνε κι έρχονται σαν δαίμονες. Εγώ εν τα δα, μου το ’πε η Ειρήνη».

Από την άλλη, η βιομηχανική πόλη του Πίτσμπουργκ.

«Βρέχει νερό μαύρο, Ελέγκω μου, αφ’ τα εργοστάσια, καταλαβαίνεις».

«Αγαπημένη μου Ελέγκω, άργησα να σου γράψω γιατί εν ήβρισκα γραμματικό».

«Δημοστένη μου, μόλις έλαβα το γράμμα σου μου ’ρθε λιγοθυμιά».

Τα γράμματα πηγαινοέρχονται, ο Δημοσθένης γράφει τα προβλήματα της ζωής στο Πιτσιμπούργκο και η Ελέγκω παραπονιέται πως δεν της γράφει συχνά και ανησυχεί. Εκείνος την καθησυχάζει – είναι και τα γραμματόσημα ακριβά και κάνει οικονομίες, παράλληλα της δίνει συμβουλές τι να κάνει, τι να προσέχει, ποιον να αποφεύγει, για να μην της βγει κακό όνομα, κι εκείνη του γράφει να προσέχει γιατί φοβάται…

Εν πάση περιπτώσει, αυτή η αλληλογραφία φέρνει στην επιφάνεια το τι τράβηξε αυτός ο καημένος άνθρωπος και τι η οικογένειά του πίσω στο χωριό, στη Χίο, όπου ο αέρας μοσκοβολάει μαστίχα, ενώ στο Πιτσιμπούργκο μυρίζει χάλυβα.

Η συγγραφέας με τον τρόπο της θίγει το πολύ σοβαρό θέμα του μετανάστη, του φτωχού, του μόνου κι έρημου ανθρώπου, που αγωνιά γι’ αυτούς που άφησε πίσω του, ενώ εκείνος ξένος ανάμεσα σε ξένους και κάποιους Έλληνες –«Σλάβοι, Αράπηδες, Έλληνες, ένα και το αυτό»– αγωνιά να επιβιώσει στην άγνωστη, άγρια και αφιλόξενη γη.

Παράλληλα, αναφέρονται ήθη, έθιμα, απλά καθημερινά κουτσομπολιά, ευρύτερα πολιτικά, ο καιρός ή η δολοφονία τού βασιλιά και η θέση της γυναίκας:

 «Δημοσθένη, Λες πως στο Πιτσιμπούργκο χιονίζει, αμ εδώ ήντα κάμνει; […] Σκοτώσανε και τον βασιλιά, λένε, το ’μαθες, Δημοσθένη μου; Εγώ τον βασιλιά εν τον ήξερα, αλλά για να τον σκοτώσουνε κάτι θα ’κανε… Εσύ Δημοσθένη μου, ήντα λες; Οι γυναίκες εν πρέπει να ’χουνε εμυαλό για τέτοια πράματα, βασιλιάδες, πολέμοι, αλλά, μες στη μοναξιά που με δέρνει και τον καμό, φοβούμαι ήμπα στο νησί έχουν έρθει οι βουρβούλακες κι έχει πέσει κατσικοποδιά […] έγινε κι άλλος σεισμός […] μια γίδα γέννησε τέρας δίχως μάτια…». Μέχρι και παράπονα του γράφει, γιατί ο Δημοσθένης είπε πως η Μαριόγκα κάνει τα «μαμούλια» καλύτερα από εκείνην. Με την ευκαιρία η Ελέγκω μάς δίνει τις λεπτομέρειες: ψιλοκόβει το αμύγδαλο, προσθέτει καρύδι, βάζει και μοσκοκάρφι: «Τίλως μπορείς να λες πως τα μαμούλια της Μαριόγκας είναι πεντανόστιμα;». Παράλληλα, λέει πως ο θείος θα την πάρει μαζί με τη Μαριόγκα να δούνε την Εσμέ την Τουρκοπούλα. «Αχ Δημοσθένη, να με πήαινες εσύ!». Αλλά σαν την Ελέγκω είναι κι άλλες πολλές που οι άντρες τους ταξιδεύουν με τα «παπόρια». «Ήντα παπόρια ήντα Πιτσιμπούργκο, καλύτερα το Πιτσιμπούργκο, που δεν θα ρουφήξει ποτές η θάλασσα».

Έτσι, εκκινώντας από το προσωπικό, στη δραματοποιημένη λογοτεχνία, η σκηνοθέτρια Αρκαδία Ψάλτη, σταδιακά απλώνει την αφήγηση στο γενικό κακό, εκείνο από το οποίο υποφέρει η ελληνική οικογένεια, η φτωχή επαρχία, η Ευρώπη που ετοιμάζεται για πόλεμο, αλλά και στην Πενσυλβανία, όπου η ζωή είναι τρόμος, σκληρή δουλειά, αμφίβολη βελτίωση, υπόκοσμος και ύποπτος πλουτισμός.

 Όπως βλέπουμε από τον διάλογο, η εξομολόγηση, το παράπονο, η περιγραφή, η εξήγηση, η ερμηνεία, η κοινωνική παρατήρηση, ό,τι κι αν δείχνει αυτή η αλληλογραφία, είναι μια καταγραφή των προβλημάτων που αρχίζει με εστίαση πάνω σε ένα οικογενειακό θέμα, για να ανοίξει σε έναν ευρύτερο κοινωνικό κύκλο, στη Χίο ή στο Πίτσμπουργκ, και στη συνέχεια στον κόσμο όλο, με τον πόλεμο ενόψει.

Το γλωσσικό ιδίωμα, η ντοπιολαλιά της Χίου, προσδίδει αληθοφάνεια στον ιδιαίτερο, μεταποιημένο λόγο των αλληλογράφων, οι οποίοι πέρα από την ιδιάζουσα λέξη αποδεικνύονται άριστοι στη σύνταξη. Αυτό, βέβαια, οφείλεται στην ικανότητα της συγγραφέως, η οποία έχει συγγράψει πάνω από σαράντα βιβλία και ξέρει πολύ καλά πώς να μεταβάλει τον διάλογο δύο επαρχιωτών σε απλό, κατανοητό, γοητευτικό και συγκινητικό λογοτεχνικό λόγο.

Η συγκεκριμένη θέση του Δημοσθένη και της Ελέγκως είναι θέμα που δεν αφορά μόνο τη Χίο, αλλά όλη την Ελλάδα, όλον τον κόσμο, που μεταναστεύει στην υπερατλαντική χώρα της ευκαιρίας.

Η Αρκαδία Ψάλτη σκηνοθετεί με τρυφερότητα το κείμενο της Σώτης Τριανταφύλλου Πιτσιμπούργκο, και οι δύο νέοι και καλοί ηθοποιοί Τζωρτζίνα Λιώση και Σταμάτης Μπάκνης, ζωντανεύουν στη σκηνή μοναδικά μια ιστορία αγάπης στη διάρκεια του πρώτου μεγάλου μεταναστευτικού κύματος από την Ελλάδα προς την Αμερική.

Το αφήγημα είναι γραμμένο στο χαρακτηριστικό Χιώτικο γλωσσικό ιδίωμα, μια γλώσσα εύληπτη και άμεσα συνδεδεμένη με την αρχαία ελληνική.

Όλα τα επιστολικά μυθιστορήματα καλούν τον αναγνώστη – θεατή, να ανασυστήσει, μέσα από ενδείξεις της αλληλογραφίας, τη ροή των γεγονότων, ως σκιώδης αφηγητής μιας ανείπωτης ιστορίας.

 Και σαν να μην έφτανε αυτό, η επιστολική μορφή του έργου και το κυρίως προσωπικό περιεχόμενο των γραμμάτων, γεννούν μια εντύπωση αδιάκριτης παρέμβασης στις ζωές των άλλων. Σαν να ανοίγεις στα κρυφά ξένους φακέλους. Γοητευτική τακτική, από την πλευρά του συγγραφέα. Από την πλευρά του αναγνώστη – θεατή, , η ψυχολογική ένταση ενισχύει την εμπλοκή.

Η σκηνοθέτρια δηλώνει – σε συνέντευξή της – για το έργο και την παράσταση: «Το έργο διαδραματίζεται το 1913, στην Χίο. Αμέσως μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους. Μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων και πληθυσμιακών μετακινήσεων. 

 Κάθε χρόνο 25.000 άνθρωποι εγκαταλείπουν μια χώρα οικονομικά εξουθενωμένη και πολιτικά αβέβαιη. Μπαίνουν στα καράβια να κυνηγήσουν το αμερικάνικο όνειρο που υπόσχεται ευκαιρίες πλούτου και ευημερία. Ελπίζουν σε καλύτερη ζωή για αυτούς και τις οικογένειές τους και λειώνουν και στραγγίζονται στις μεγάλες βιομηχανικές πόλεις.

Το όνειρο αποδεικνύεται εφιάλτης. Ευτυχώς υπάρχει αλληλεγγύη και στήριξη ανάμεσα στους συμπατριώτες, που τους δυναμώνει. Έτσι καταφέρνουν να κάνουν κοινότητες και μέσα από μια πολύ σκληρή ζωή να ορθοποδήσουν. Πόσο μακρινό είναι όλο αυτό; Πόσο όμοιες εικόνες και καταστάσεις υπάρχουν σήμερα; Σε ποια θέση είμαστε; Η ηθική μας πως πλάθεται; Πως αξιολογούμε και ιεραρχούμε τις ανάγκες μας; Τι πιστεύουμε ότι μπορεί να είναι τελικά η σανίδα της σωτηρίας μας, αν αυτή υπάρχει; Αυτά και ίσως κι άλλα τα ερωτηματικά, που ο καθένας δίνει τις δικές του απαντήσεις και έτσι προχωράει η ζωή όπως προχωράει. Τα υστερινά τιμούν τα πρώτα. Το παρελθόν έχει τις απαντήσεις για το μέλλον».

Γραμμένο με έναν λόγο καθαρό, με στοιχεία Χιώτικης ντοπιολαλιάς, με πολύ ενδιαφέρουσα ροή, κινηματογραφικές περιγραφές και με δυνατές σκηνές που συνδυάζουν την συγκίνηση και το κωμικό στοιχείο σε τέλεια αρμονία, το έργο δε μας προσφέρει απλώς την τοιχογραφία μιας εποχής, αλλά κυρίως, μας μιλά για τους επιζήσαντες και τους αδικοχαμένους μιας γενιάς που όρθωσε ανάστημα, σε μια από τις πλέον δύσκολες περιόδους της ελληνικής ιστορίας. Μιας γενιάς που πέρασε πολλά σ’ αυτόν τον κακοτράχαλο δρόμο της ξενιτιάς, έχασε πολλά και θυσίασε πολλά, που πληγώθηκε, αδικήθηκε, περιπλανήθηκε, υποτιμήθηκε, βίωσε ρατσισμό και εξευτελισμούς, μα αγωνίστηκε μέχρι τέλους για να σταθεί στα πόδια της και να επιβιώσει.

Αυτή η γενιά μνημονεύεται με τρόπο ευαίσθητο και σεβαστικό μέσα από το αφήγημα της Σώτης Τριανταφύλλου και πραγματικά αυτή η μνεία της αξίζει, όπως αξίζουν συγχαρητήρια στους συντελεστές της ιδιαίτερης αυτής παράστασης.

Συντελεστές

Κείμενο: Σώτη Τριανταφύλλου

Σκηνοθεσία: Αρκαδία Ψάλτη 

Μουσική επιμέλεια, φωτισμοί: Αρκαδία Ψάλτη

Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή

Παίζουν: Τζωρτζίνα Λιώση, Σταμάτης Μπάκνης

Παραγωγή: ΑΜΚΕ Αγγελοπετριά

Διάρκεια: 60 λεπτά

ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ

Κριτική από τον Παύλο Λεμοντζή

Συγκινητική, συναρπαστική, σαγηνευτική η παράσταση του Δημήτρη Σαμόλη που, πέρα από το όποιο μάθημα – σπουδή σε γονείς, σε εφήβους, σε άνδρες, στην ελληνική κοινωνία, είναι κι ένα όψιμο μνημόσυνο στον φονευθέντα από νταήδες Κρητικούς αγριάνθρωπους συμφοιτητές του, για τον άδικο θάνατό του, για την τιμωρία- χάδι που τους επιβλήθηκε, ύστερα από πολλά χρόνια αναβολής της δίκης. Κι ο ηθικός αυτουργός; Τίποτα! Κύριος!

Η ομοφοβία δεν είναι έμφυτη. Διδάσκεται! Είναι ένας συνδυασμός κοινωνικής πίεσης για συμμόρφωση και προσωπικής ανασφάλειας απέναντι στην ελευθερία του άλλου να αυτοπροσδιορίζεται.

Ο Δημήτρης Σαμόλης, ένας ιδιαίτερα ταλαντούχος ηθοποιός και τραγουδιστής, επέλεξε να μιλήσει με ειλικρίνεια και τόλμη για κάποια πράγματα που προφανώς τον αφορούν. Πράγματα που συνέβησαν στο πρόσφατο παρελθόν και απ’ ό,τι φαίνεται εξακολουθούν να συμβαίνουν.

Στο πρώτο του θεατρικό έργο, βάζει στο μικροσκόπιο την «αγία ελληνική οικογένεια», τη ζωή στην επαρχία και τον εκφοβισμό σε ένα συνταρακτικό μονόλογο-κατάθεση. Οι «Στρακαστρούκες» είναι μια καθηλωτική ελεγεία αγάπης για την ανθρώπινη φύση, αλλά και ένα φωτεινό βέλος σε αυτά που μας πόνεσαν βαθιά.

Η επίσημη πρώτη του έργου πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2023 στο θέατρο «Μικρό Γκλόρια» στην Αθήνα.

Η παράσταση γνώρισε τεράστια επιτυχία (sold out) από την πρώτη κιόλας χρονιά, γεγονός που την οδήγησε να συνεχίσει για τρεις συνεχόμενες σεζόν (2023-24, 2024-25 και 2025-26) και στις μέρες μας περιοδεύει τη χώρα.

Ο έφηβος Κωνσταντής, το μικρότερο παιδί μιας οικογένειας που αποτελείται από τις τέσσερις μεγαλύτερες αδελφές του, οι οποίες τον αγαπούν και τον προστατεύουν από τη μητέρα του, για την οποία δεν μαθαίνουμε πολλά, και από έναν πατέρα στα όρια του κακοποιητή, έναν αψύ Κρητικό μεγαλωμένο στη κακοφορμισμένη κρητική παράδοση που θέλει κυρίαρχο το αρσενικό σε όλα τα καθωσπρέπει της, έναν τυποποιημένο γονέα, που δεν περιμένει πια από τον γιό του όλα όσα, συνήθως, κάνουν περήφανους πατεράδες σαν κι αυτόν.

 Ο Κωνσταντής, όμως, κακοποιείται καθημερινά και από τους νταήδες του σχολείου του, που του έχουν βγάλει το παρατσούκλι «Μπέντζι», το οποίο ενίοτε μετατρέπεται στο πιο θηλυκό «Μπεντζίνα», και του απευθύνουν σκληρά σεξουαλικά, άκρως προσβλητικά πειράγματα, που για κάποιο λόγο οι Έλληνες πάντα θεωρούσαν ότι έχουν το δικαίωμα να ξεστομίζουν.

Η καθημερινότητά του είναι βασανιστική, οι συμμαθητές του τού κάνουν τη ζωή μαρτύριο, πάντα με την ανοχή των καθηγητών. Κοντολογίς, όλα όσα περνάνε κάποια αγόρια στα σχολεία όταν ορισμένα χαρακτηριστικά τους προδίδουν το διαφορετικό ή όταν αυθαίρετα τους αποδίδονται ερωτικές προτιμήσεις αντίθετες από τις «κανονικές» των περισσότερων. 

Ο Κωνσταντής «αποδρά» από την κόλαση που βιώνει είτε χάρη στην πλούσια φαντασία του, καθώς ονειρεύεται ένα μέλλον σπουδαίο και λαμπερό, είτε μέσα από τη μουσική, μαζί με τον κολλητό του, τον Ασκομπαντούρα, έναν άλλο αποσυνάγωγο, για διαφορετικούς από εκείνον λόγους.

Ωστόσο, κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να «ανδρωθεί». Μια από τις πρακτικές που ακολουθεί είναι να συμμετέχει στην προετοιμασία του ρουκετοπόλεμου της Ανάστασης, ώστε να ανέβει στα μάτια των συμμαθητών του, μήπως και ξεφύγει από το bullying, τα χυδαία λόγια και από την καζούρα.

 Φτάνει στο σημείο να σχεδιάζει σχέση με μια συμμαθήτριά του, τη Σωτηρούλα, ώστε να έχει κι αυτός το κορίτσι του.

Η αδεξιότητά του, βέβαια, φέρνει εντελώς άλλα αποτελέσματα, καθώς λίγο πριν την Ανάσταση, τη βραδιά που ετοιμάζεται να της δώσει το πρώτο φιλί, αντί να της προσφέρει καραμέλες που έχει στην τσέπη του, κατά λάθος της δίνει μια χούφτα στρακαστρούκες από τη λάθος τσέπη. Η Σωτηρούλα χάνει το δόντι της κι εκείνος την ευκαιρία να αναβαθμιστεί στα μάτια των άλλων αγοριών.

Με αυτό το πανέξυπνο εύρημα ξεκινάει ουσιαστικά ο μονόλογος του Κωνσταντή, που ξεδιπλώνει μια ζωή ενοχών, φόβου, τρόμου και βαθιάς απαξίωσης από τον πατέρα του, έναν άνθρωπο που φέρει το δικό του «τραύμα», καθώς τον είχε κάποτε ταπεινώσει μπροστά σε όλο το χωριό ο δικός του πατέρας, με αποτέλεσμα να είναι σκληρός και μονίμως προσβλητικός απέναντι στον γιο του. 

Ο Δημήτρης Σαμόλης ξεπροβάλλει από ένα όρθιο κιβώτιο (σκηνογραφία Λουκάς Μπάκας), γεμάτο άλλα κουτιά, αναπόσπαστα υλικά της μνήμης, σαν ο Κωνσταντής να αναδύεται μέσα από τον μικρόκοσμό του, και με μοναδικό κωμικό μπρίο, χρησιμοποιώντας κρητική προφορά, αφηγείται τον κακό χαμό που ακολούθησε το χάσιμο του δοντιού της Σωτηρούλας.

Ο ήρωας που γεννάνε οι λέξεις του Δημήτρη Σαμόλη δε φλυαρεί, θυμάται. Δεν ομολογεί, εξομολογείται. Δεν ομιλεί, συνομιλεί. Μας αποκαλύπτει την ιστορία του, που σχεδόν την ξέρουμε, σχεδόν την έχουμε ξανακούσει, σχεδόν την έχουμε αποφύγει και σχεδόν την έχουμε πετάξει στο μπαούλο της λήθης.

Μια γνώριμη ιστορία που ζωντανεύει ένας καταιγιστικός μονόλογος, του οποίου η μόνη αγωνία είναι να βγουν από το κουτί οι μνήμες μας, όποιες κι αν είναι, οι στιγμές που έχουμε καταπιεστεί μέσα στην « παραδοσιακή ελληνική κοινωνία», που ό,τι δε δέχεται, ό,τι δε χωράει στα ασφαλή σύνορα της συνηθίζει να το πνίγει, να το καταπιέζει, να το εξουσιάζει, να το εξαφανίζει.

 Έτσι, από την πρώτη κιόλας σκηνή, κατακτάει το ενδιαφέρον του κοινού, το οποίο στο υπόλοιπο της παράστασης κυριολεκτικά κρέμεται από τα χείλη του.

 Η ιστορία που ακολουθεί είναι η αφήγηση ενός πονεμένου παιδιού που αυτοσαρκάζεται για να εξιλεωθεί απέναντι σε έναν πατέρα και μια κοινωνία, ακόμα και απέναντι στον εαυτό του, επειδή τα πράγματα δεν ήρθαν όπως τα περίμεναν. 

Ο σκηνοθέτης Μάριος Κακουλλής αφήνει ελεύθερο τον Δημήτρη Σαμόλη να πλάσει με ανάσες, λέξεις και δικές του νότες, έναν πραγματικό ήρωα που σκαλίζει τη μνήμη μας, αλλά και τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα, πότε με χιούμορ και πότε με αυτό το μούδιασμα που προκαλούν στα αυτιά μας οι στρακαστρούκες, καθώς συγκρούονται με την κανονικότητα.

Ο Δημήτρης Σαμόλης φαντάζεται, φτιάχνει και παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο ήρωα. Η αφήγησή του είναι τέτοια που στη σκηνή βρίσκουν χώρο και οι υπόλοιποι ήρωες, κι ας μην έχουν φυσική παρουσία.

Η ιστορία του ξεκινάει ως μια γλυκόπικρη ανάμνηση των παιδικών του χρόνων για να γίνει μια πλημμύρα συναισθημάτων, για τον ίδιο αλλά και για το κοινό, για την καταπίεση που έχουμε νιώσει οι ίδιοι, για την βία που είδαμε αλλά δεν κάναμε αρκετά, ή και τίποτα, για τις ιστορίες που έχουν βγει από την ειδησεογραφία.

Κι όλα αυτά χωρίς διάθεση καταγγελίας ή διδακτισμού, αλλά με τον ήρωα να εκφράζει το παράπονό του. Το γιατί του, σε μια καλοστημένη παράσταση -περφόρμανς, έμπλεη ευρημάτων και εξαιρετικής ερμηνείας.

Οι «Στρακαστρούκες» του Δημήτρη Σαμόλη δεν είναι ένα παραδοσιακό μάθημα, αλλά ένα τραγούδι-μανιφέστο για την αυτοπεποίθηση, την αποδοχή της διαφορετικότητας και τη δύναμη του να «κάνεις θόρυβο» με την προσωπικότητά σου.

Το τραγούδι προτρέπει τον ακροατή να αγκαλιάσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, ακόμα και αυτά που οι άλλοι μπορεί να θεωρούν «περίεργα» ή «υπερβολικά.

Αν και ξεκινά από το άτομο, το τραγούδι συχνά λειτουργεί ως ένας ύμνος για όλους όσοι νιώθουν έξω από τας κελύφη των κανόνων, θυμίζοντάς τους ότι δεν είναι μόνοι.

Οι «Στρακαστρούκες», εντέλει, διδάσκουν πως η μεγαλύτερη επανάσταση είναι να είσαι ο εαυτός σου σε έναν κόσμο που προσπαθεί να σε κάνει ίδιο με όλους τους άλλους, με τα πρέπει, δηλαδή τη βία.

 Αν μένει κάτι στο θυμικό όλων των θεατών από την σπουδαία αυτή δουλειά, στην κάθε φορά ασφυκτικά γεμάτη αίθουσα, είναι σίγουρα το σπαρακτικό φινάλε. Ανατριχιαστικό, συγκλονιστικό, ένα δυνατό ράπισμα στον καθωσπρεπισμό που επιβάλει μια στημένη από δόγματα και από κακοφορμισμένες συνήθειες κανονικότητα, και που σαπίζει συνειδήσεις. Δυστυχώς, η αφύπνιση έρχεται όταν είναι πια αργά… πολύ αργά.

Συντελεστές

Κείμενο – Ερμηνεία – Τραγούδια : Δημήτρης Σαμόλης

Σκηνοθεσία : Μάριος Κακουλλής

Σκηνικά – Κοστούμια : Λουκάς Μπάκας

Φωτιστικός σχεδιασμός – Δραματουργία : Στέφανος Δρουσιώτης

Μουσική: ECATI

Βοηθός σκηνοθέτη : Δανάη – Αρσενία Φιλίδου

Φωτογραφίες : Ελίνα Γιουνανλή

Graphic design : Μιχάλης Δέμελης

Trailer : Θωμάς Παλυβός

Social media : Κάλλη Μαυρογένη

Οργάνωση Παραγωγής : Μαρία Παπαφωτίου

Παραγωγή: Ars Aeterna – Σταμάτης Μουμουλίδης

ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ

Συνεδρίασε το απόγευμα της Τρίτης 17 Μαρτίου 2026 το Δ.Σ. του  ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας και εξέλεξε εκ νέου την Εύα Οικονόμου-Βαμβακά στη θέση της Καλλιτεχνικής Διευθύντριας.

Η απόφαση ελήφθη κατά πλειοψηφία.

Μετά την επανεκλογή της κας Βαμβακά,  ένας από τους συνυποψηφίους της, ο Καβαλιώτης ηθοποιός και σκηνοθέτης Γιώργος Καρατζιώτης, έδωσε στη δημοσιότητα τη δήλωσή του που διάβασε ενώπιον της Επιτροπής ζητώντας να καταγραφεί στα Πρακτικά της συνεδρίασης.

Όπως αναφέρει ο ίδιος, τα όσα διαδραματίστηκαν από τις αρχές Ιανουαρίου μέχρι και τις 17 Μαρτίου 2026 οπότε και ελήφθη η τελική απόφαση του ΔΗΠΕΘΕ, «δεν αφορούν απλώς μια επιλογή προσώπου· αφορούν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ένας δημόσιος θεσμός και τα όρια που οφείλουν να τηρούνται σε μια διαδικασία επιλογής δημόσιας θέσης».

Αναλυτικά η δήλωση του κ. Καρατζιώτη

Δήλωση υποψηφίου προς καταχώρηση στα πρακτικά

Της συνεδρίασης το ΔΣ του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας

Κύριε Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι του Διοικητικού Συμβουλίου,ως πολίτης και ως υποψήφιος που συμμετείχε σε αυτή τη διαδικασία, θεωρώ θεσμική μου υποχρέωση να καταγραφούν ορισμένα γεγονότα πριν προχωρήσουμε περαιτέρω.

Γιατί η διαδικασία που μας έφερε στη σημερινή συνεδρίαση δεν αφορά μόνο έναν υποψήφιο· αφορά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ένας δημόσιος θεσμός.

Και όταν σε μια διαδικασία δημόσιου οργανισμού εμφανίζονται ζητήματα που αγγίζουν τη νομιμότητα και τη διαφάνεια, αυτά δεν μπορούν να παρακάμπτονται.

Οφείλουν να τίθενται καθαρά ενώπιον του Διοικητικού Συμβουλίου και να καταγράφονται.

Για αυτόν ακριβώς τον λόγο θα αναφερθώ σε ορισμένα συγκεκριμένα γεγονότα που ξεκινούν από την πρώτη ημέρα της διαδικασίας.

Στις 16 Ιανουαρίου, αμέσως μετά την κατάθεση της υποψηφιότητάς μου, υπήρξε τηλεφωνική επικοινωνία από την προϊσταμένη διοίκησης, κατά την οποία μου ζητήθηκε να προσκομίσω βεβαίωση ασφαλιστικών ενσήμων από τον ΕΦΚΑ, προκειμένου να αποδειχθεί ότι διαθέτω 1.500 ασφαλιστικά ένσημα συνεχόμενης επαγγελματικής δραστηριότητας.

Το πρόβλημα είναι απλό:

ένα τέτοιο κριτήριο δεν προβλέπεται πουθενά στην προκήρυξη.

Για τον λόγο αυτό ζήτησα κάτι απολύτως αυτονόητο:

να μου αποσταλεί η απαίτηση αυτή γραπτώς, ώστε να υπάρχει θεσμική βάση για ένα κριτήριο που θα μπορούσε να επηρεάσει την αξιολόγηση μιας υποψηφιότητας.

Η απάντηση που έλαβα ήταν ότι αυτό δεν θα αποσταλεί γραπτώς, επειδή η περίοδος των αποσαφηνίσεων είχε τελειώσει.

Με άλλα λόγια, επιχειρήθηκε να εισαχθεί στη διαδικασία ένα νέο κριτήριο — εκτός προκήρυξης — και ταυτόχρονα ζητήθηκε να μην καταγραφεί πουθενά.

Σε εκείνο το σημείο έγινε σαφές ότι η διαδικασία αυτή δεν θα ήταν μια συνηθισμένη διαδικασία. Και αποφάσισα να το ελέγξω θεσμικά.

Την ίδια ημέρα, στις 16 Ιανουαρίου, απέστειλα ηλεκτρονικό μήνυμα προς το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Καβάλας ζητώντας να αποσαφηνιστεί εγγράφως η απαίτηση αυτή και η θεσμική της βάση.

Δεν έλαβα απάντηση.

Τρεις ημέρες αργότερα, στις 19 Ιανουαρίου, επανήλθα με δεύτερο ηλεκτρονικό μήνυμα, επισημαίνοντας ότι η εισαγωγή ενός ποσοτικού ασφαλιστικού κριτηρίου που δεν προβλέπεται στην προκήρυξη θα συνιστούσε ουσιώδη μεταβολή των όρων της διαδικασίας και θα δημιουργούσε ζήτημα συμβατότητας με τις αρχές της διαφάνειας και της ίσης μεταχείρισης των υποψηφίων.

Μέχρι σήμερα, καμία απάντηση δεν έχει δοθεί.

Και εδώ τίθεται ένα απλό ερώτημα:

Πώς είναι δυνατόν, σε μια διαδικασία επιλογής δημόσιας θέσης, να εμφανίζονται κριτήρια που δεν υπάρχουν στην προκήρυξη, να ζητείται η εφαρμογή τους και ταυτόχρονα η διοίκηση να αρνείται να τα καταγράψει γραπτώς;

Για τον λόγο αυτό απευθύνθηκα θεσμικά στο Υπουργείο Εσωτερικών, το οποίο μου απέστειλε την αριθμ.πρ, 12911 έγγραφη διευκρίνιση.

Και η θέση του Υπουργείου είναι απολύτως σαφής:

Οι φορείς δεσμεύονται από το περιεχόμενο της προκήρυξης και δεν νομιμοποιούνται να ζητούν πρόσθετα προσόντα ή δικαιολογητικά πέραν αυτών που αναγράφονται σε αυτή.

Η προκήρυξη δεν περιλαμβάνει κριτήριο 1.500 ενσήμων και η έγγραφη απάντηση του Υπουργείου Εσωτερικών το επιβεβαιώνει.

Ποιος αποφάσισε λοιπόν την εφαρμογή αυτού του φίλτρου;

Το ψήφισε το Διοικητικό Συμβούλιο; Υπάρχει σχετική απόφαση ή πρακτικά;

Ή το εισήγαγε κάποιος χωρίς απόφαση του σώματος — και αν ναι, πώς το επιτρέψατε;

Το ζήτημα λοιπόν παύει να είναι προσωπική άποψη ή ερμηνεία.

Είναι πλέον επίσημη θέση της ίδιας της διοίκησης του κράτους.

Και από τη στιγμή που αυτό έχει τεθεί εγγράφως, κάθε απόφαση που θα ληφθεί σήμερα σε αυτή την αίθουσα λαμβάνεται με πλήρη γνώση αυτής της πραγματικότητας.

Δυστυχώς, στη συνεδρίαση της 4ης Μαρτίου αποδείχθηκε ότι ο κίνδυνος που είχα επισημάνει δεν ήταν υποθετικός — ήταν ήδη πραγματικότητα.

Κυρίες και κύριοι του Διοικητικού Συμβουλίου,

κατά τη συνεδρίαση εκείνη βρέθηκα να επεξηγώ την επαγγελματική μου εμπειρία ενώπιον της προϊσταμένης διοίκησης — του ίδιου προσώπου που λίγες ημέρες πριν είχε αρνηθεί να μου αποστείλει γραπτώς το υποτιθέμενο «επιπλέον κριτήριο» των ενσήμων.

Βρέθηκα να εξηγώ τα αυτονόητα:

τι σημαίνει θεατρική σεζόν, πώς αποτυπώνεται η επαγγελματική δραστηριότητα στο θέατρο, ποια είναι η πραγματικότητα της εργασίας στον χώρο.

Και την ίδια στιγμή άκουγα να διατυπώνεται το επιχείρημα ότι πρέπει να «δικαιολογηθεί στο Υπουργείο Πολιτισμού» μια συνεχόμενη πενταετία εμπειρίας βάσει ενός νόμου που απλώς δεν υπάρχει.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, πληροφορήθηκα ότι πριν ακόμη ξεκινήσει η ακρόασή μου είχε ήδη τεθεί προς ψήφιση — και μάλιστα είχε διαμορφωθεί πλειοψηφία — για την απόρριψη της υποψηφιότητάς μου.

Με άλλα λόγια, κλήθηκα να συμμετάσχω σε μια διαδικασία αξιολόγησης της οποίας το αποτέλεσμα φαίνεται ότι είχε ήδη προαποφασιστεί πριν καν ακουστεί ο υποψήφιος.

Θα είμαι σαφής:

Όταν επιχειρείται η εφαρμογή κριτηρίων που δεν προβλέπονται στην προκήρυξη,

όταν η κρίση μιας υποψηφιότητας φαίνεται να προηγείται της ακρόασης του υποψηφίου

και όταν η διαδικασία μετατρέπεται σε μια προσπάθεια εκ των υστέρων «δικαιολόγησης» προϋποθέσεων που δεν προβλέπονται σε κανένα θεσμικό κείμενο,

τότε δεν πρόκειται απλώς για μια διαδικαστική αστοχία.

Πρόκειται για μια πρακτική που έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με βασικές αρχές της διοικητικής διαδικασίας:

την αρχή της νομιμότητας,

την αρχή της διαφάνειας

και την αρχή της ίσης μεταχείρισης των υποψηφίων.

Κύριε Πρόεδρε,

στη συνεδρίαση εκείνη δεν ανταποκριθήκατε στον θεσμικό ρόλο που κατέχετε.

Αντί να σταματήσει αμέσως μια διαδικασία που στηριζόταν σε κριτήρια εκτός προκήρυξης και σε ανύπαρκτες νομικές ερμηνείες, επιτρέψατε να συνεχιστεί μια συζήτηση στην οποία βρέθηκα να εξηγώ τα αυτονόητα.

Το γεγονός ότι αργότερα ανακλήθηκε η απόφαση δεν αλλάζει την ουσία του ζητήματος.

Η ανάκληση μιας απόφασης δεν διαγράφει όσα προηγήθηκαν· απλώς επιβεβαιώνει ότι η διαδικασία είχε ήδη εκτροχιαστεί.

Κυρίες και κύριοι σύμβουλοι,

Ας μην γελιόμαστε.

Η πλειοψηφία αυτού του Διοικητικού Συμβουλίου το έχει ήδη κάνει απολύτως ξεκάθαρο.

Η σημερινή διαδικασία μοιάζει περισσότερο με επικύρωση μιας γνωστής επιλογής — ενός συγκεκριμένου προσώπου — παρά με πραγματική αξιολόγηση.

Και αυτό δεν το λέω εγώ. Το συζητά πλέον όλη η πόλη.

Αυτό που προκαλεί πραγματική εντύπωση, όμως, είναι κάτι άλλο: ότι για να οδηγηθείτε σε αυτή την επιλογή κρίνατε σκόπιμο να παραβιαστούν τουλάχιστον οκτώ διαφορετικοί κανόνες και αρχές του διοικητικού και θεσμικού πλαισίου που διέπουν τη λειτουργία ενός δημόσιου οργανισμού.

Γιατί από την κρίση μέχρι την απροκάλυπτη θεσμική παρατυπία υπάρχει ένα σαφές όριο.

Και το όριο αυτό εδώ φαίνεται να έχει ξεπεραστεί.

Και είναι πραγματικά εντυπωσιακό ότι όλα αυτά συμβαίνουν το 2026.

Θα περίμενε κανείς περισσότερη θεσμική επίγνωση εσάς και όχι πρακτικές που θυμίζουν εποχές που όλοι πιστεύαμε ότι έχουν ξεπεραστεί.

Γιατί δεν πρόκειται για μια παρατυπία.

Πρόκειται για μια αλληλουχία παρατυπιών που επιχειρείται να παρουσιαστεί ως κανονικότητα — σαν να μην υπάρχουν συνέπειες.

Κλείνοντας,

η σημερινή σας απόφαση δεν θα είναι απλώς μια καλλιτεχνική επιλογή.

Θα είναι μια διοικητική πράξη που λαμβάνεται υπό το βάρος όλων όσων έχουν προηγηθεί από τις 16 Ιανουαρίου μέχρι σήμερα.

Κάθε μέλος αυτού του Διοικητικού Συμβουλίου γνωρίζει πλήρως την ευθύνη της ψήφου που πρόκειται να καταγράψει στα πρακτικά.

Γιατί οι θεσμικοί ρόλοι είναι προσωρινοί.

Τα πρακτικά όμως μένουν.

Και η ιστορία των θεσμών γράφεται πάντα μέσα σε αυτά.

Η υποψηφιότητά μου δεν στηρίζεται σε ισχυρισμούς.

Στηρίζεται σε μια πραγματική επαγγελματική πορεία στο θέατρο — σε χρόνια εργασίας μέσα στον ίδιο τον χώρο που καλείται να υπηρετήσει αυτός ο θεσμός.

Γνωρίζω το θέατρο από μέσα:

ως άνθρωπος της σκηνής, της δημιουργίας και της παραγωγής.

Έχω την εμπειρία, τη γνώση και την ευθύνη που απαιτεί αυτή η θέση.

Και να είστε βέβαιοι ότι οι θεσμικές μου δυνατότητες θα γίνουν αντιληπτές, σε κάθε περίπτωση ,σε οποιαδήποτε θέση και με κάθε τρόπο.

Τελειώνοντας, θα μου επιτρέψετε να κλείσω με μια φράση του Χρόνη Μίσσιου, από μια συνέντευξη του στο περιοδικό Υποβρύχιο, ενός δημιουργού στον οποίο το ίδιο το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας έχει αποδώσει τιμή μέσα από αφιερώματα και παραστάσεις .

Ο Χρόνης Μίσσιος είπε:

-Είναι πολύ σημαντικό να μπορείς να κοιτάξεις τη μάπα σου το πρωί στον καθρέφτη και να πεις, είμαστε εντάξει ρε μάγκα πάμε-

Και θα μου επιτρέψετε μια προσωπική παρατήρηση.

Γιατί στο τέλος, από τις πιο μικρές καθημερινές ανθρώπινες επιλογές μας- μέχρι τους θεσμούς που υπηρετούμε- αυτό που μένει πάντα είναι το ονομά μας, η πράξη μας- και η ευθύνη της.

Γιώργος Καρατζιώτης