Πολιτισμός

«Βάκχες» του Ευριπίδη: Μια από τις πιο αινιγματικές τραγωδίες της αρχαιοελληνικής γραμματείας στο 66ο Φεστιβάλ Φιλίππων

ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΥΛΟ ΛΕΜΟΝΤΖΗ

Οι Βάκχες στον 21ο αιώνα

Την τελευταία θεατρική δεκαετία είχαμε αρκετές και πολύ διαφορετικές μεταξύ τους σκηνοθετικές προτάσεις γύρω από το ανέβασμα των Βακχών, οι οποίες σε βάθος χρόνου μπορούν να εκτιμηθούν σε μια συγκριτική ερμηνευτική ανάλυση. Πρόκειται για ένα έργο ιδιαιτέρως δεκτικό σε διαφορετικές προσεγγίσεις παραμένοντας, ωστόσο, «ρευστό» και «χιμαιρικό». Από την πολυσυζητημένη εμφάνιση του Σάκη Ρουβά, ως Διόνυσου στην παράσταση του Δημήτρη Λιγνάδη το 2013 ( για την οποία τιμήθηκε με το βραβείο «Κάρολος Κουν»), μέχρι τις «Βάκχες δωματίου» του Έκτορα Λυγίζου (Υπόγειο Θεάτρου Νέου Κόσμου – 2013) και από τις «θρακιώτικες» Βάκχες σε σκηνοθεσία Τάσου Ράτζου του ΚΘΒΕ το 2006, μέχρι τον «γυναικείο» Διόνυσο της Αγλαΐας Παππά στην παράσταση της Άντζελας Μπρούσκου στην Επίδαυρο (2014) , είχαμε την ευκαιρία να «βακχευτούμε» και να ξαναγνωρίσουμε την αγαπημένη ευριπίδεια τραγωδία.

Το 2013 επίσης, η Μάρθα Φριντζήλα ανέβασε τις «Βάκχες» μ’ έναν 60μελή θίασο, ως μουσικό θεραπευτικό δρώμενο. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσίασε και η ροκ εκδοχή από τον Άρη Μπινιάρη το 2018 στη Στέγη, με πρωταγωνιστές τους: Χρήστο Λούλη, Γιώργο Γάλλο, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, την οποία είχαμε την ευκαιρία να ξαναδούμε εν μέσω καραντίνας στο επίσημο κανάλι της Στέγης στο youtube.

Στο πλαίσιο του θεσμού « Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός», το Ίδρυμα «Μιχάλης Κακογιάννης» παρουσίασε τις «Βάκχες» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Χατζή, σε εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους, με την Κωνσταντίνα Τάκαλου σε δυο ρόλους: Πενθέα και Αγαύης.

Ο Χρήστος Σουγάρης επέλεξε μια κωμικοτραγική γραμμή το 2020 στο ανέβασμα των «Βακχών», τοποθετώντας τη δράση σε μια παρηκμασμένη παιδική χαρά, αναδεικνύοντας το κομμάτι της τρέλας που είναι εγγενές στην βακχεία. Σ’ αυτό το πλαίσιο απέδωσε τους χαρακτήρες του δράματος, ως τους «τρελούς» του πάρκου, αξιοποιώντας στοιχεία του τσίρκου αλλά και αναγνωρίσιμων φιγούρων από τον αχανή αστικό κόσμο.

Κορυφαία θεωρείται η ιστορική παράσταση των «Βακχών» από την ομάδα του Θεόδωρου Τερζόπουλου (1986), που έχει κυκλοφορήσει κινηματογραφημένη , ενώ προβλήθηκε και στο θεατρικό Φεστιβάλ Dubitanda το 2017.

Το 2020, επίσης, η Νικαίτη Κοντούρη σκηνοθέτησε τις «Βάκχες» και τις έφερε και στους Φιλίππους.

Τέλος, η διεθνώς πολυβραβευμένη Izumi Ashizawa, το 2019 συμπράττει με το κυπριακό θεατρικό σχήμα «Belacqua Theatre» και σκηνοθετεί τις «Βάκχες» του Ευριπίδη, συνδυάζοντας τους κώδικες του Ιαπωνικού θεάτρου «Νο» και του αρχαίου Ελληνικού δράματος.

Υπόθεση

Ο Διόνυσος είναι γιος του Δία και της Σεμέλης, κόρης του βασιλιά της Θήβας, Κάδμου. Στη Θήβα αμφισβητούν τη θεότητά του και ισχυρίζονται ότι η Σεμέλη φόρτωσε στον Δία κάποιο αμάρτημά της. Ο Διόνυσος, μετά από πολλές περιπλανήσεις στον Ασιατικό χώρο, στον οποίο έχει εδραιώσει τη λατρεία του, έρχεται να την επιβάλει και στην Ελλάδα, ξεκινώντας από τη γενέτειρά του, τη Θήβα. Ακολουθείται από αλλοπαρμένες γυναίκες- μαινάδες, που αποτελούν τον θίασό του.

Στον πρόλογο έχουμε το Διόνυσο με ανθρώπινη μορφή να μας εξιστορεί το ιστορικό του και τις περιπέτειες του. Φτάνει στη Θήβα, οιστρηλατεί τις αδερφές της μάνας του αλλά και όλον τον θηλυκό πληθυσμό της πόλης, που σε κατάσταση μανίας κι άλογος, εγκαταλείπει τα σπίτια του και περιφέρεται στα όρη, χορεύοντας και συμβιώνοντας αρμονικά με τη φύση. Τη βασιλεία τώρα στη Θήβα την έχει ο Πενθέας, που διακρίνεται για τα αντιβακχικά του αισθήματα.

Ο μάντης Τειρεσίας, στεφανωμένος με κισσό (Διονυσιακό σύμβολο) έρχεται και συναντά τον Κάδμο, που κι αυτός είναι οπαδός του Διόνυσου. Του ζητάει να βγουν στα όρη για να δοξάσουν και να υμνήσουν τον θεό. Εκείνη την ώρα καταφθάνει ο νέος βασιλιάς, ο Πενθέας, που έλειπε και είχε ακούσει “για τις γυναίκες που πήραν τα βουνά και επιδίδονται σε βακχεύματα και διονυσιακή μέθη.

Όσες μπόρεσε τις συνέλαβε, ενώ οργανώνει αποστολή για να φέρει πίσω και τις υπόλοιπες (ανάμεσα τους κι η μητέρα του, Αγαύη ), ώστε να υπηρετήσουν τους άντρες τους. Θεωρεί τον Διόνυσο μάγο και λωποδύτη που του αξίζει η αγχόνη. Γεμάτος έκπληξη βλέπει στολισμένους βακχικά τον Τειρεσία και τον παππού του και βάζει τα γέλια. θεωρεί υπεύθυνο τον Τειρεσία, ενώ για τον Χορό τα λόγια του συνιστούν ύβρη απέναντι στον θεό.

Παρά τις συμβουλές του Τειρεσία ο Πενθέας δεν πείθεται και δίνει εντολή να καταστρέψουν όλα τα μαντικά του σύνεργα να συλλάβουν και να δέσουν τον «θηλύμορφο ξένο». Μετά το χορικό, ένας δούλος φέρνει τον Διόνυσο, ο οποίος στον δρόμο απελευθερώνεται μόνος του από τα δεσμά.

Ακολουθεί ανάκριση, στην οποία ο Διόνυσος απαντά με προθυμία και εξοργίζει τον Πενθέα. Τον στέλνει να χορέψει στα σκοτάδια της φυλακής. Ο Διόνυσος όμως εύκολα δραπετεύει και εξευτελίζει τον Πενθέα, που τον συναντά μπροστά στο παλάτι. Τότε έρχεται τρέχοντας αγγελιαφόρος από τον Κιθαιρώνα, ο οποίος έβοσκε το κοπάδι του και βρέθηκε αντιμέτωπος με το θέαμα των μαινάδων που έκαναν πράξεις ασυνήθιστες, αναπάντεχα τρομερές και ακατονόμαστες.

Συστήνει στον Πενθέα να δεχθεί τον νέο θεό, αλλά αυτός ετοιμάζει ασπιδοφόρους. Είναι έτοιμος να φέρει πίσω τις αφιονισμένες γυναίκες. Ο Διόνυσος προσπαθεί να τον αποτρέψει. Η διήγηση του βοσκού έχει εξάψει την περιέργεια του Πενθέα που πείθεται απ’ το Διόνυσο ν’ ανέβει στην κορυφή ενός έλατου για να μορφώσει προσωπική άποψη.

Δεύτερος αγγελιοφόρος έρχεται και ανακοινώνει ότι ο Πενθέας καταξεσκίστηκε από τη μητέρα του που έβγαζε αφρούς απ’ το στόμα και δεν είχε το λογικά της. Στο λιντσάρισμα συμμετείχαν και οι άλλες μαινάδες. Η περιγραφή είναι ωμή και προκαλεί φρίκη και συμπάθεια για τον άτυχο Πενθέα, που αντέταξε τη λογική του μπροστά στο παράλογο. Στη σκηνή εμφανίζεται η Αγαύη που κρατάει πάνω σε θύρσο το κεφάλι του σκοτωμένου και θριαμβολογεί. Το υπόλοιπο σώμα μεταφέρεται απ’ τον Κάδμο. Η Αγαύη σιγά σιγά συνέρχεται, συνειδητοποιεί τη φοβερή πραγματικότητα. Ακολουθεί διάλογος Αγαύης και Κάδμου που δεν είναι ολοκληρωμένος.

Στην έξοδο ο Διόνυσος, επιβλητικός, διώχνει στην εξορία την Αγαύη και τις αδερφές της. Στον Κάδμο υπόσχεται ανάπαυση στο νησί των Μακάρων, μαζί με τη γυναίκα του, την Αρμονία.

Ανάγνωση

Αντίθετα από τις περισσότερες αρχαίες ελληνικές τραγωδίες, οι «Βάκχες» έχουν για θέμα ένα ιστορικό γεγονός: την εισαγωγή μιας νέας θρησκείας στην Ελλάδα.

Όταν έγραφε ο Ευριπίδης, το θέμα άνηκε πια στο απώτερο παρελθόν, και μόνο η θύμηση του επιζούσε, σε μυθική μορφή.

Η νέα θρησκεία είχε από καιρό εγκλιματισθεί και είχε γίνει αποδεκτή σαν μέρος της ελληνικής ζωής. Αλλά έμενε πάντα η έκφραση μιας θρησκευτικής στάσης και η ανάμνηση μιας θρησκευτικής εμπειρίας διαφορετικής από οτιδήποτε ανήκε στη λατρεία των πατροπαράδοτων Ολύμπιων θεών.

Οι δυνάμεις που είχαν απελευθερωθεί και ενσαρκωθεί από την αρχική κίνηση δρούσαν ακόμα, με άλλες μορφές, στην Αθήνα του Ευριπίδη. Αν πρόκειται να κατανοήσουμε τούτο το έργο, πρέπει να γνωρίζουμε μερικά πράγματα σχετικά με τη διονυσιακή θρησκεία, δηλαδή την έννοια ορισμένων από τις ιεροτελεστίες της, τη σημασία μερικών από τους μύθους της και τα σχήματα που είχε πάρει στον καιρό του Ευριπίδη: Ωμοφαγία, ορειβασία, οινοποσία, χορός. Ακόμη, τα όργια δεν είχαν τη σημερινή έννοια αλλά ήταν πράξεις ευλάβειας, το δε «βακχεύειν» δε σημαίνει «γλεντώ», αλλά «αποκτώ μια ιδιαίτερη θρησκευτική εμπειρία», την εμπειρία της κοινωνίας με το Θεό, που μεταμορφώνει τον άνθρωπο σε βάκχο ή βάκχη.

Σε πολλά από αυτά τα πλάσματα θα μπορούσαμε ν’ αναγνωρίσουμε ενσαρκώσεις του θεού σε ζώο, όπου οι πιστές του φωνάζουν να παρουσιαστεί σαν ταύρος, φίδι είτε λιοντάρι. Για λαούς βουκολικούς, όπως της Βοιωτίας ή της Ήλιδας, δεν υπάρχει πιο έκπαγλο σύμβολο της κραταιής φύσης από τον ταύρο.

Αλλά δεν πρέπει, πάλι, να μεταπηδήσουμε στο συμπέρασμα ότι ο Ευριπίδης θεωρούσε την Αφροδίτη ή τον Διόνυσο σαν δαίμονες του κακού είτε σαν πλάσματα της φαντασίας. Για μια τέτοια ερμηνεία των Βακχών, μοιραίο εμπόδιο είναι ο χαρακτηρισμός του Πενθέα. Αν η διονυσιακή λατρεία είναι μια ανήθικη δεισιδαιμονία και τίποτα παραπάνω, βγαίνει το συμπέρασμα ότι ο Πενθέας είναι ένας από τους μάρτυρες του διαφωτισμού. Αλλά είναι πολύ πιο εύκολο να αμαυρώσουμε το Διόνυσο παρά να ξεπλύνουμε τον Πενθέα. Μερικοί ορθολογιστές κριτικοί επιχείρησαν αυτό το τελευταίο· αλλά πρέπει ορισμένως να έχεις παρωπίδες για να ανακαλύψεις στον Πενθέα τον «υπερασπιστή της συζυγικής πίστης», έναν «αδιάλειπτα αξιαγάπητο χαρακτήρα».

Ο Ευριπίδης θα μπορούσε βέβαια να τον παραστήσει έτσι, θα μπορούσε χωρίς άλλο να τον κάνει ένα δεύτερο Ιππόλυτο, φανατικό, αλλά μ’ ένα συγκινητικό και ηρωικό φανατισμό. Δεν το αποφάσισε. Αντίθετα, τον προίκισε με τα χαρακτηριστικά ενός τυπικού τυράννου τραγωδίας: έλλειψη αυτοελέγχου, προθυμία να παραδεχτεί τα χειρότερα στηριζόμενος σε φήμες ή και σε τίποτα, βάναυση συμπεριφορά απέναντι στους αδύνατους και μια βλακώδη εμπιστοσύνη στη σωματική δύναμη, σαν μέσο για τη ρύθμιση πνευματικών προβλημάτων. Επιπλέον, του έχει δώσει την ανόητη φυλετική αλαζονεία μιας Ερμιόνης και τη σεξουαλική περιέργεια ενός ηδονοβλεψία. Δεν παριστάνονται έτσι οι μάρτυρες του «διαφωτισμού». Ούτε και απαρνούνται τέτοιοι μάρτυρες την πίστη τους, την ώρα του θανάτου, όπως κάνει ο Πενθέας .

Η παράσταση

Με εφόδιο τον πλούτο της γλώσσας του Θόδωρου Στεφανόπουλου ξεκινά ο Διόνυσος, αρχικά ως απόκοσμη, υπερφυσική φιγούρα κι ύστερα ως άνθρωπος, να προετοιμάζει το κοινό με τον πρόλογό του, στον οποίο παραθέτει όσα πρόκειται να συμβούν. Η πρώτη αυτή εικόνα μάς προϊδεάζει πως ό,τι ακολουθεί εντάσσεται στην ιερουργία μιας ανορθόδοξης τελετής. Θαρρείς, μας εισάγει στην άγρια χαρά και στον υπόκωφο θρήνο του παράξενου πονήματος του πιο απελπισμένου, αλλά και πιο ειρωνικού από τους τραγικούς ποιητές της αρχαιότητας. Άλλωστε, η σκηνοθεσία ανασύρει -όπως διαπιστώνουμε – τόσο την απελπισία, όσο και την κωμικοτραγική ειρωνεία των «Βακχών», επομένως διαβάζει με καθαρότητα το έργο, διασώζει την ποίηση και το κοσμεί με άλλα επιτεύγματα., όπως τα κερασφόρα προσωπεία, τα παγανιστικά κοστούμια από τομάρια ζωών και τις παραδοσιακές μουσικές.

Όντως, ένας Χορός ξεπηδά από το κείμενο του Ευριπίδη. Ο λόγος του διακόπτεται από αναπαραστάσεις – μνήμες ενός τετελεσμένου γεγονότος – με κεντρικό ήρωα τον Πενθέα και την οργή του. Μια νέα δραματουργία στήνεται στη Θυμέλη, ως σχόλιο στο έργο του Ευριπίδη.

Ο Χορός ( Κική Καραΐσκου, Δήμητρα Κούζα, Σοφία Κουλέρα, Χριστίνα Μαριανού, Μαριάμ Ρουχάτζε) και, ταυτόχρονα, ο στρατός του θεού Διονύσου, είναι ο αδιαφιλονίκητος βασικός φορέας της αφήγησης.

Ειδικά η επαφή των ηθοποιών με το γυμνό χώμα παραπέμπει ευθέως στο αρχέγονο διονυσιακό στοιχείο, το οποίο έλκει την καταγωγή του στην επαφή με τη γη, τον αδόμητο χώρο, την άγρια φύση και την ιερή μανία που προκαλεί η οινοποσία και η ένωση με τον Θεό.

Στην πολυεπίπεδη τραγωδία, η καλά διαβασμένη Έλενα Μαυρίδου, στρέφει την προσοχή της στον Διόνυσο, τον θεό των μυστηριακών τελετών, τον διπλογεννημένο, τον μασκοφόρο, τον θυρσοκρατούντα, αλλά και στη μορφή του Πενθέα. Αυτός ο νέος βασιλιάς της Θήβας είναι ο εκφραστής της ανάγκης για το μέτρο και την εγκράτεια. Φτάνει στην αποστείρωση. Καταλήγει στον φόβο για τον Ξένο, στη βίαιη αντίδραση, σε κάθε τι που δεν κατανοεί.

Ο ερχομός του θεού Διόνυσου σε τούτη την παράσταση, μας καλεί να αποδεχτούμε την ύπαρξη των ενστίκτων. Μας υπενθυμίζει την ανάγκη για αναγνώριση της τελετουργικής φύσης μας και την ανάγκη για συλλογικότητα.

Ο Δημήτρης Λάλος καθηλώνει το κοινό με την απαράμιλλη ερμηνεία του. Ένας έξοχος Διόνυσος, με πληθωρική κίνηση και στεντόρεια φωνή, συγκινεί και σαγηνεύει τα πλήθη, με την επιβλητική του εικόνα. Άλλωστε, το κοίλο ήταν ασφυκτικά γεμάτο σε τούτη την παράσταση και, θαρρώ, πώς κίνητρό τους ήταν και το έργο του Ευριπίδη και το ζευγάρι Λάλος- Μαυρίδου.

Ακολουθώντας η ευρηματική σκηνοθέτις ένα ταιριαστό τελετουργικό ύφος στο δράμα, συνθέτει σε αρμονικό σύνολο τους επιμέρους τομείς: ερμηνείες, μουσική, σκηνικά, κοστούμια, μάσκες, κίνηση, φωτισμούς. Έχει δε επιλέξει για τα πρόσωπα, εξαιρετικούς ηθοποιούς.

Δεσπόζει στην ορχήστρα ένα κεκλιμένο πέταλο κι ένα τριμερές πέτασμα, σαν ορμητήριο του Βάκχου και των ακολούθων του, ενώ η χρήση ζωόμορφου περιάνθιου κεφαλής, εξυπηρετεί ανάγκες υλοποίησης σκηνογραφικής άποψης και σκηνοθετικού ευρήματος. Τα τελάρα του σκηνικού μεταβάλλονται έξυπνα σε καμβάδες ζωγραφικής ή σε οθόνη θέατρου σκιών, αλλά και σε πύλη εισόδου – εξόδου. Παράλληλα, η σκηνοθετική έμπνευση δίνει εικαστική διάσταση στο κερασφόρο- γλυπτό έργο τέχνης – κράνος.

Στην αρχαία Ελλάδα άλλωστε, η μεταμφίεση ήταν συνυφασμένη με τα διονυσιακά δρώμενα. Αυτές οι θεατρικές κατασκευές – προσωπεία, αποτέλεσαν την απαρχή της μάσκας των παραστατικών τεχνών που χρησιμοποιούμε έως σήμερα. Τότε, τα υλικά από τα οποία κατασκευάζονταν οι μάσκες ήταν από πηλό ή δέρματα ζώων και ήταν ζωόμορφες.

Φορώντας τη μάσκα, ο ηθοποιός δραπετεύει από τον εαυτό του, παίζει με υψηλούς συμβολισμούς και εκπέμπει τη μαγική δύναμη του χαρακτήρα που παριστά η μάσκα ή το περίβλημα κεφαλής.

Ο Τειρεσίας, ο τυφλός μάντης της Θήβας, έρχεται στη σκηνή ως Μαινάδα. Η καθόλου συνάδουσα με την ηλικία και το φύλο του ενδυμασία, το παρουσιαστικό και η στάση του «εικονογραφούν» τη δύναμη του Διονύσου. Πολύ καλή η επιλογή της Βίκυς Βολιώτη για τον Τειρεσία, η οποία ερμηνεύει με ασίγαστο οίστρο ένα αλλόκοτο πλάσμα, έμπλεο σεξουαλικών εμμονών, δάνειο, θαρρείς, από τον αλληγορικό «Λαβύρινθο του Πάνα» του Γκιγιέρμο ντελ Τόρο. Απλώνει επιδέξια ένα τεράστιο κύμα ηχοχρωμάτων στην ορχήστρα και με σπασμωδικές κινήσεις, φορώντας τη κερασφόρο μάσκα της, ολοκληρώνει αριστοτεχνικά την ιδέα της Μαυρίδου.

Ο εξαιρετικός Γιώργος Χριστοδούλου είναι ένας γήινος Πενθέας. Ο καλός ηθοποιός υποδύεται με εντυπωσιακή δεινότητα τον δύσκολο ρόλο του Βασιλιά, πριν και μετά την παρενδυσία.

Η Έλενα Μαυρίδου και ο Θανάσης Δόβρης είναι δοκιμασμένοι ηθοποιοί, έμπειροι, με ισχυρό ένστικτο κι όπου τους είδα τους θαύμασα, όπως κι εδώ. Μια σπαρακτική Αγαύη κι ένας στιβαρός Κάδμος. Μάλιστα, η Έλενα Μαυρίδου κερδίζει ένα επικό ρίγος στην «ανάνηψη», σκηνή – από μόνη της – ένα καθηλωτικό θεατρικό αναλόγιο. Οι Αγγελιαφόροι των Γιώργου Τριανταφυλλίδη και Δημήτρη Κούζα, στο μέγεθος που τους πρέπει.

Αναπόσπαστο στοιχείο της παράστασης, η πρωτότυπη μουσική επί σκηνής από τους Γιώργο Μαυρίδη και Βασίλη Κόκλα. Η παράσταση προσεγγίζει ερμηνευτικά το έργο και διερευνά την διονυσιακή μανία ή «βακχεία» με βασικά εργαλεία τον λόγο του Ευριπίδη, τον συνδυασμό της σύγχρονης με την παραδοσιακή μουσική. Η κινησιολογία βασίζεται στην τελετουργία των Αναστεναριών, που πιθανότατα αποτελεί επιβίωση θρησκευτικών πρακτικών από τη λατρεία του Διονύσου.

Αξίζουν ιδιαίτερης αναφοράς τα εντυπωσιακά κοστούμια της Δήμητρας Λιάκουρα, η οποία υπογράφει και το λιτό, όμως άκρως λειτουργικό σκηνικό.

Επίλογος

«Προτείνουμε μια δυναμική εκδοχή του έργου του Ευριπίδη, συνδυάζοντας τον φυσικό ήχο της λύρας και του νταουλιού με το ηχοτοπίο και το sound design της σύγχρονης μουσικής τεχνολογίας, σ’ έναν σκηνικό χώρο, όπου τα υλικά της φύσης αναμιγνύονται και συνομιλούν με σύγχρονα, συνθετικά υλικά κι έτσι οδηγούμαστε σταδιακά στην βακχεία του Διονύσου. Καθώς εκτυλίσσεται η τραγωδία, τα σώματα των ηθοποιών ελευθερώνονται σε έναν οργιαστικό χορό, καταργώντας τα θεατρικά όρια», αναφέρει σε δήλωσή της η σκηνοθέτις Έλενα Μαυρίδου.

Το δράμα τελειώνει παράξενα. Απέναντι στον θρήνο της Αγαύης και τις κατάρες της, στο παράπονο του Κάδμου και του λαού της Θήβας – όλη η χώρα τιμωρείται απάνθρωπα από τον θεό – απέναντι στη φρίκη και στον θυμό των ανθρώπων για την υπερβολική, αδικαιολόγητη κακία του Διονύσου, στέκεται σιωπηλός κι αμήχανος ο θεός.

Η τελευταία φράση του είναι ένας ψίθυρος, μια άναρθρη απολογία: “Δεν φταίω εγώ για όλα αυτά. Άλλος τα αποφάσισε, από πολύ παλιά”. Υποτίθεται, ο Δίας.

Συντελεστές

Μετάφραση Θεόδωρος Στεφανόπουλος
Σκηνοθεσία Έλενα Μαυρίδου
Μουσική Γιώργος Μαυρίδης
Σκηνικό – Κοστούμια Δήμητρα Λιάκουρα
Φωτισμοί Περικλής Μαθιέλλης
Δραματολόγος Κατερίνα Διακουμοπούλου
Βοηθός σκηνοθέτη Πέτρος Αλαφούζος
Βοηθός σκηνογράφου/ ενδυματολόγου Ευγενία Μπουρντά
Video Θωμάς Παλυβός
Φωτογραφίες Ηλίας Ντζόιδος – Ελίνα Γιουνανλή
Διεύθυνση παραγωγής Μαρίνα Γαβριηλίδου
Επικοινωνία Ειρήνη Λαγουρού
Παραγωγή Πέμπτη Εποχή – Θέατρο του Νέου Κόσμου

Διανομή
Διόνυσος Δημήτρης Λάλος
Κάδμος Θανάσης Δόβρης
Πενθέας Γιώργος Χριστοδούλου
Τειρεσίας Βίκυ Βολιώτη
Δούλος Στέργιος Κοντακιώτης
Άγγελος α’ Γιώργος Τριανταφυλλίδης
Άγγελος β’ Δήμητρα Κούζα
Αγαύη Έλενα Μαυρίδου

Χορός
Κική Καραΐσκου, Δήμητρα Κούζα, Σοφία Κουλέρα,
Χριστίνα Μαριανού, Μαριάμ Ρουχάτζε

Μουσικοί επί Σκηνής
Γιώργος Μαυρίδης, Βασίλης Κόκλας

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑΣ

ΤΕΤΑΡΤΗ 2 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΑΡΓΟΣ | ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΡΓΟΥΣ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 4 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΗΛΙΔΑ | ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΗΛΙΔΑΣ
ΣΑΒΒΑΤΟ 5 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΛΕΥΚΑΔΑ | ΑΝΟΙΧΤΟ ΘΕΑΤΡΟ
ΚΥΡΙΑΚΗ 6 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΑΡΤΑ | ΑΝΟΙΧΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΡΤΑΙΩΝ
ΤΡΙΤΗ 8 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ | ΘΕΑΤΡΟ ΑΛΤΙΝΑΛΜΑΖΗ
ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΚΑΒΑΛΑ | ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΙΛΙΠΠΩΝ
ΚΥΡΙΑΚΗ 13 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΔΕΛΦΟΙ | ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΡΥΝΙΧΟΣ
ΤΡΙΤΗ 29 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΤΡΙΠΟΛΗ | ΘΕΑΤΡΟ ΑΛΣΟΥΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ
ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑ | ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΣΤΡΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ

Πηγή: KavalaWebNews

Πολιτισμός

KΑΒΑΛΑ FESTIVAL 2026: Μία στρατηγική σύμπραξη εξωστρέφειας και πολιτισμού μεταξύ Καβάλας και Νυρεμβέργης.

Η FORUM Α.Ε., η κορυφαία εταιρία διοργάνωσης εκθέσεων στην Ελλάδα και μέλος του γερμανικού εκθεσιακού ομίλου NürnbergMesse, ενώνει τις δυνάμεις της με τον Δήμο Καβάλας για τη διοργάνωση του KAVALA FESTIVAL 2026, ένα φεστιβάλ με διεθνή χαρακτήρα. Με αφορμή τη συμπλήρωση 27 ετών από την επίσημη αδελφοποίηση (1999) και τη στενή θεσμική συνεργασία μεταξύ Καβάλας και Νυρεμβέργης, οι δύο πόλεις ενώνονται ξανά σε μια γιορτή-ορόσημο.

Το KAΒΑΛA FESTIVAL 2026 θα πραγματοποιηθεί στις 25 και 26 Ιουλίου 2026 στο Δημοτικό Πάρκο Φαλήρου, τελώντας υπό την αιγίδα τοπικών φορέων. Στόχος της διοργάνωσης είναι να αναδείξει τον γαστρονομικό και πολιτιστικό πλούτο της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, ενισχύοντας παράλληλα τους ιστορικούς δεσμούς που συνδέουν τις δύο πόλεις.

Ο κ. Θάνος Παναγούλιας, Πρόεδρος Δ.Σ. & Διευθύνων Σύμβουλος FORUM A.E. δήλωσε: «Είναι μεγάλη μας τιμή και χαρά η σύλληψη της ιδέας και η διοργάνωση του KABAΛA FESTIVAL 2026. Μίας εκδήλωσης που ταυτίζεται με γιορτή της τοπικής κοινωνίας και έμπρακτη επιβεβαίωση των ισχυρών δεσμών φιλίας που, εδώ και 27 χρόνια, συνδέουν την Καβάλα με την αδελφοποιημένη πόλη της Νυρεμβέργης. Αναδεικνύοντας την τοπική παράδοση των δύο πόλεων μέσα από πλήθος γεύσεων και δραστηριοτήτων, επιδιώκουμε να δημιουργήσουμε, στην καρδιά της Καβάλας, μία αξέχαστη εμπειρία τόσο για τους κατοίκους και τους επισκέπτες, όσο και για τους θεσμικούς φορείς των δύο πόλεων».

Ο κ. Petter Ottmann, CEO του Ομίλου NürnbergMesse επεσήμανε: «Ένα μεγάλο μέρος των εμπορικών εκθέσεων που διοργανώνει η FORUM επικεντρώνεται στη γαστρονομία, τον τουρισμό και τη φιλοξενία. Επομένως, είμαστε ιδιαίτερα ευτυχείς που μεταφέρουμε αυτή την πολύτιμη τεχνογνωσία για πρώτη φορά στη Βόρεια Ελλάδα μέσω του KABAΛA FESTIVAL, ενισχύοντας ταυτόχρονα τους δεσμούς αδελφοποίησης των δύο πόλεων».

Ο κ. Θόδωρος Μουριάδης, Δήμαρχος Καβάλας υπογράμμισε: «Το ΚΑΒΑΛΑ FESTIVAL, μια διοργάνωση με ευδιάκριτο οικονομικό και καλλιτεχνικό αποτύπωμα, συνιστά απτή απόδειξη της συνεχούς προσπάθειας οργανωμένης εξωστρέφειας του Δήμου Καβάλας. Στο Πάρκο Φαλήρου, όπου θα φιλοξενηθούν μεγάλες εταιρείες ζυθοποιίας και διάφορα μουσικά σχήματα, αναμένεται να επιβεβαιωθεί η δυνατότητα της πόλης μας να υλοποιήσει δράσεις και ιδέες που

εφαρμόζονται με απόλυτη επιτυχία εδώ και δεκαετίες εκτός των ελληνικών συνόρων. Οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με άλλες μορφές διασκέδασης και με το περιεχόμενο παράλληλων εκδηλώσεων που εμπεριέχουν καινοτόμα στοιχεία και ευρηματικές πρακτικές για τη βίωση πρωτόγνωρων εμπειριών. Η επάρκεια και ο άριστος επαγγελματισμός των στελεχών της FORUM AE – Member of NurnbergMesse, καθώς και η συνέπεια των υπαλλήλων των δημοτικών υπηρεσιών, αποτελούν τα εχέγγυα για να φτάσουμε με ασφάλεια στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Το ΚΑΒΑΛΑ FESTIVAL θα είναι μία γιορτή με πολύ κέφι, χρώμα και ιδιαίτερες γεύσεις. Ας τη ζήσουμε!»

Ο κ. Marcus König, Δήμαρχος Νυρεμβέργης σημείωσε: «Η αδελφοποίηση μεταξύ της Καβάλας και της Νυρεμβέργης συνδέει τις δύο πόλεις μας μέσα από τον πολιτισμό, την ιστορία και τις γαστρονομικές απολαύσεις. Στο KAVALA FESTIVAL, αυτός ο στενός δεσμός ζωντανεύει με έναν ξεχωριστό τρόπο».

Διεθνής Δικτύωση

Στο πλαίσιο του φεστιβάλ θα υλοποιηθεί ένα στοχευμένο πρόγραμμα φιλοξενίας μέσω του οποίου θεσμικοί εκπρόσωποι και διεθνείς δημοσιογράφοι θα έχουν την ευκαιρία να έρθουν σε απευθείας επαφή με τους εκθέτες. Παράλληλα θα µυηθούν στην τοπική κουλτούρα και ιστορία της περιοχής µέσα από ένα ειδικά σχεδιασµένο πρόγραµµα ξεναγήσεων στα αξιοθέατα, περιηγήσεων σε τοποθεσίας ορόσημα και πολιτιστικών δράσεων. Η στρατηγική σημασία της διοργάνωσης ενισχύεται φέτος από τις απευθείας πτήσεις της Marabu Airlines που συνδέουν τη Νυρεμβέργη με την Καβάλα, διευκολύνοντας την προσέλευση επισκεπτών και στελεχών από την κεντρική Ευρώπη.

Πρόγραμμα Φεστιβάλ

Παρά τον έντονα θεσμικό του χαρακτήρα, το Φεστιβάλ παραμένει μια ανοιχτή εκδήλωση για την τοπική κοινωνία, για όλους τους κατοίκους της πόλης αλλά και της ευρύτερης Περιφέρειας προσφέροντας ένα ποιοτικό διήμερο πρόγραμμα (με ελεύθερη είσοδο):

Γεύσεις από την Ελλάδα και τη Γερμανία: Επιλεγμένες ζυθοποιίες και μικροζυθοποιίες της χώρας και παραδοσιακά προϊόντα τοπικών επιχειρήσεων και ανεξάρτητων παραγωγών.
Πολιτιστικό πρόγραμμα: Μουσικές συναυλίες με τη συμμετοχή του συγκροτήματος «Χαΐνηδες» (Σάββατο 25/07) και της Ήβης Αδάμου (Κυριακή 26/07).
Ελληνογερμανικές εκπαιδευτικές δράσεις: Δημιουργικά εργαστήρια και διαδραστικά παιχνίδια γνωριμίας με τη γερμανική γλώσσα και κουλτούρα, σε συνεργασία με την Τοπική Επιτροπή Καθηγητών Γερμανικής Γλώσσας Καβάλας.

Υπό την Αιγίδα & Υποστήριξη:

Το KAΒΑΛΑ FESTIVAL τελεί υπό την Αιγίδα του Δήμου Καβάλας, του Επιμελητηρίου Καβάλας, της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας & Θράκης και της Ομοσπονδίας Επαγγελματιών, Βιοτεχνών και Εμπόρων Ν. Καβάλας.

Επίσημοι Partners

Δήμος Νυρεμβέργης (City of Nuremberg)
FILOS – Πρωτοβουλία για την προώθηση της αδελφοποίησης Νυρεμβέργης-Καβάλας
Marabu Airlines

Ταυτότητα φεστιβάλ

Ημερομηνίες: Σάββατο 25 & Κυριακή 26 Ιουλίου 2026
Ωράριο Λειτουργίας: 18:00 – 23:00
Τοποθεσία: Δημοτικό Πάρκο Φαλήρου, Καβάλα
Είσοδος: ΕΛΕΥΘΕΡΗ

Diamond Partner: ΒΙΚΡΕ

Μέγας Χορηγός Ψηφιακών Συναλλαγών: NBG PAY / EDPS

Σχετικά με τη FORUM S.A. – Μέλος του Ομίλου NürnbergMesse

Η FORUM S.A. είναι η κορυφαία εταιρεία διοργάνωσης εκθέσεων στην Ελλάδα, έχοντας στο χαρτοφυλάκιό της κορυφαία trade shows παγκόσμιου βεληνεκούς (HORECA, FOOD EXPO, XENIA, FOODTECH, ARTOZA, GLOBAL PACK, OENOTELIA, LOGISTICS EXPO, TRUCK & VAN EXPO) και εξειδικευμένα B2B και B2C festivals (Athens Coffee Festival, World of Beer Festival). Ως μέλος του εκθεσιακού ομίλου της NürnbergMesse, η FORUM S.A. αποτελεί βασικό πυλώνα εξωστρέφειας και ανάπτυξης για την ελληνική επιχειρηματικότητα, προσφέροντας παράλληλα ολοκληρωμένες λύσεις corporate events και booth construction μέσω του τμήματος FORUM TOTAL SOLUTIONS.

Σχετικά με τη NürnbergMesse

Ο Όμιλος NürnbergMesse Group καταχωρίστηκε στο εμπορικό μητρώο στις 5 Απριλίου 1974 ως Nürnberger Messe- und Ausstellungsgesellschaft mbH (NMA) και αποτελεί σήμερα μία από τις 15 μεγαλύτερες εταιρείες διοργάνωσης εκθέσεων παγκοσμίως. Ο Όμιλος απασχολεί περισσότερους από 1.200 εργαζομένους σε 15 διεθνείς τοποθεσίες στη Γερμανία, την Αυστρία, την Ιταλία, την Ελλάδα, τη Βραζιλία, την Κίνα, την Ινδία και τις ΗΠΑ. Επιπλέον, διαθέτει ένα δίκτυο διεθνών αντιπροσώπων σε περισσότερες από 100 άλλες χώρες. Το χαρτοφυλάκιό του περιλαμβάνει περίπου 120 δια ζώσης και διαδικτυακές εκδηλώσεις, οι οποίες εστιάζουν σε πέντε βασικούς τομείς: Λιανικό Εμπόριο & Καταναλωτικά Αγαθά, Δόμηση & Κατασκευές, Τεχνολογία Επεξεργασίας, Ηλεκτρονικά & Ασφάλεια, και Κοινωνία & Δημόσιος Τομέας.

Πηγή: KavalaWebNews

Πολιτισμός

«Οι Αντιγόνες» του Γιώργου Καρακάντζα στο 69ο Φεστιβάλ Φιλίππων

Μια πρωτότυπη παράσταση μαριονετών, από τον μετρ του είδους Γιώργο Καρακάντζα, σε μια διεθνή συμπαραγωγή με τη γαλλική ομάδα Anima Théâtre.

Κριτική από τον Παύλο Λεμοντζή

Το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας στο πλαίσιο του 69ου Φεστιβάλ Φιλίππων, παρουσιάζει τη Δευτέρα 20 και την Τρίτη 21 Ιουλίου στη Στοά Αϊ Γιάννη, την τρίγλωσση παράσταση κουκλοθεάτρου «Οι Αντιγόνες», σε Γαλλική, Ιρανική και Ελληνική Γλώσσα.

Πρόκειται για μια ιδιαίτερη παράσταση-βαλίτσα που αντλεί τις τεχνικές της από το θέατρο σκιών ενώ έχει σχεδιαστεί έτσι, ώστε να ταξιδεύει παντού.

Η παράσταση στηρίζεται στον μύθο της Αντιγόνης, αυτή τη θεμελιώδη μορφή της ελληνικής τραγωδίας που αψηφά την απαγόρευση του Κρέοντα να θάψει τον αδερφό της, Πολυνείκη, πληρώνοντας το τίμημα με τη δική της ζωή. Η ιστορία της
διασχίζει τους αιώνες και αντηχεί ακόμα και σήμερα.

Στη συγκεκριμένη παράσταση η Αντιγόνη δεν είναι πια μόνο μια ηρωίδα της αρχαιότητας: γίνεται μια σύγχρονη, ανυπότακτη γυναίκα που ενσαρκώνει μια αξιοπρέπεια που αρνείται να υποταχθεί.

Σε μια σκηνή εσκεμμένα λιτή, η αφήγηση αναπτύσσεται μέσα από μια βαλίτσα -σύμβολο της προσφυγιάς και της μνήμης- που μετατρέπεται σε μικροσκοπικό θέατρο όπου ξαναπαίζονται τα κομμάτια της ζωής της Αντιγόνης. Κανένα αντικείμενο δεν είναι ουδέτερο: ένα μαντήλι, ένας καθρέφτης, μια λάμπα ή μια φιγούρα συμμετέχουν στη δημιουργία ενός κόσμου σκιών και αναμνήσεων, όπου ο μύθος συναντά το προσωπικό.

Η παράσταση παίρνει τη μορφή παραμυθιού ενώ την αφήγησή του αναλαμβάνουν δύο performers. Ο ένας «σμιλεύει» το φως και τις εμφανίσεις, δίνοντας σώμα στις μορφές της εξουσίας και της τραγωδίας και η άλλη ενσαρκώνει την Αντιγόνη, εμπλουτίζοντας την ιστορία με την εμπειρία του ιρανικού παραμυθιού (Naqqali) και τη δική του πορεία.

Από αυτή τη συνάντηση γεννιέται μια σύγχρονη Αντιγόνη, που καθρεφτίζει πάνω της τα ζητήματα της προσφυγιάς, της ελευθερίας και της γυναικείας αντίστασης, αντηχώντας τους σύγχρονους αγώνες και τις φωνές των γυναικών που συναντήθηκαν κατά τη διάρκεια του δημιουργίας αυτού του έργου.

Η ομάδα του Γιώργου Καρακάντζα δίνει νέα διάσταση στο Θέατρο Σκιών , με μια εντελώς ιδιότυπη μορφή τέχνης και διασκεδάζει, ψυχαγωγεί, διαμορφώνει χαρακτήρες, εκπαιδεύει θεατές, δίνει ουσία στον όρο «διαδραστικό θέατρο». Εξάλλου, το θέατρο του είδους είναι ένα θεσμοθετημένο μέσο αγωγής και ψυχαγωγίας σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για τη γέννηση της φιγούρας ή της κούκλας, αλλά υπάρχουν στοιχεία για τη μεγάλη της ιστορία. Η πρώτη θεατρική πράξη του ανθρώπου, κατά τους Έλληνες, ήταν το πλάσιμο ομοιώματός του, «ανδρείκελου», που προέρχεται από τις λέξεις «ανήρ» και το επίθετο «είκελος» που σημαίνει «όμοιος». Με κάποια προσποίηση, μίμηση, του έδωσε φωνή και κίνηση κι έτσι αποτέλεσε θέαμα. Η εμφάνισή του χρονολογείται πριν από 3.000 χρόνια κι αναπτύχθηκε σχεδόν σ’ όλον τον κόσμο. Υπάρχουν στοιχεία ότι , πλην τις αρχαίας Ελλάδας, συναντήθηκε στην Αίγυπτο, στην Ινδία, στην Άπω Ανατολή, στη Ρώμη κι αργότερα σ’ όλη την Ευρώπη.

Ο κύριος ρόλος τους ήταν θρησκευτικός. Μάλιστα, σε αιγυπτιακό τάφο βρέθηκαν μαριονέτες. Απ’ την Αίγυπτο ήρθαν και στην Ελλάδα και, σύμφωνα και με τον Λουκιανό, οι αρχαίοι Έλληνες μιμήθηκαν τον μηχανισμό της κινητικότητάς τους, ώστε η μαριονέτα να διαδοθεί ευρέως, ακόμη και στη καθημερινή ψυχαγωγία τους.

Ο μύθος της Αντιγόνης χαρακτηρίζεται από μεταμορφωτικές τάσεις, όπως άλλωστε κάθε αρχαιοελληνικός μύθος, με τη διαφορά ότι η ιστορία της Αντιγόνης έχει μεταπλαστεί, μεθερμηνευτεί, επαναπροσληφθεί και επαναπροσδιοριστεί στη σύγχρονη εποχή περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον μύθο που μας έρχεται από την κλασική αρχαιότητα. Οι δυνάμεις της μετάπλασης και της μεταμόρφωσής της είναι αστείρευτες. Σε όλον τον κόσμο η φιγούρα της χρησιμοποιήθηκε για να αφηγηθεί εκ νέου ιστορίες αντίστασης σε ολιγαρχικά ή απολυταρχικά ή αποικιοκρατικά καθεστώτα, ιστορίες χειραφέτησης και προσωπικής ενδυνάμωσης, ιστορίες έμφυλης ισότητας και συμπερίληψης του Άλλου. Η Αντιγόνη μεταμορφώνεται συνεχώς γεννώντας δεκάδες νέες ‘Αντιγόνες’ που πασχίζουν να αφήσουν τις σκιές και να βγουν στο φως. Εδώ συναντιέται το θέατρο σκιών και οι πολλές σύγχρονες Αντιγόνες.

Το θέατρο σκιών συνδέεται με τη γέννηση της ανθρωπότητας. Είναι εύκολο να φανταστεί κανείς τις σκιές να χορεύουν στις προϊστορικές σπηλιές ή ακόμα και στη σπηλιά του Πλάτωνα. Στην αρχαία Ελλάδα, η σκιά χρησιμοποιούνταν από το Μαντείο των Δελφών για τη δημιουργία μιας μυστικιστικής ατμόσφαιρας, καθώς οι σκιές επιτρέπουν την αναπαράσταση άλλων κόσμων στη συλλογική φαντασία. Οι μάντεις και οι χαρτορίχτρες ‘συνομιλούν’ με τις σκιές και τις ‘ακούνε’, καθώς βρίσκονται σε ‘επικοινωνία’ με τον κόσμο των πνευμάτων και με τον θάνατο. Στο θέατρο, σήμερα, με τον συνδυασμό διαφόρων πηγών φωτός και βίντεο μπορούμε να παράγουμε σκιές μέσα στον χώρο και να δώσουμε μια άλλη διάσταση στην αφήγηση. Οι σκιές μπορούν να κάνουν μια αφήγηση πιο φαντασμαγορική. Οι σκιές και οι προβολές εικόνων ξεφεύγουν από τη γραμμική αφήγηση και οι χαρακτήρες της παράστασης ζωντανεύουν, καινούργιοι χώροι και τόποι γεννιούνται απλά με ένα φως και λίγες φιγούρες.

«Η δημιουργία, ο πολιτισμός και η παιδεία νομίζω ότι μπορούν να μας αφυπνίσουν ενάντια στη βαρβαρότητα. Η ελληνική μυθολογία είναι μέρος του ανθρώπινου πολιτισμού.» Δήλωσε ο ίδιος ο σκηνοθέτης.

Συντελεστές

Σκηνοθεσία: Γιώργος Καρακάντζας, Samaneh Latifi
Εικονογράφος: Kinga Kelemen
Μουσικός: Ali Hout

Μαριονετίστας: Γιώργος Καρακάντζας
Ηθοποιός: Samaneh Latifi

Συνεργάτες: Ευφημία Καρακάντζα (Καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας), Eric Deniaud (Κατασκευαστής Μαριονετών)
Εκτέλεση Παραγωγής: Anima Theatre

Η παράσταση είναι στα γαλλικά, περσικά και ελληνικά.

ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ

Πηγή: KavalaWebNews

Πολιτισμός

Γιώργος Καρακάντζας: Ένας σκηνοθέτης και συγγραφέας με διεθνή καριέρα στο κουκλοθέατρο

του Παύλου Λεμοντζή

Ο Καβαλιώτης καλλιτέχνης Γιώργος Καρακάντζας εκπαιδεύτηκε στην Ακαδημία Θεάτρου στην Πράγα (DAMU) και στην Εθνική Σχολή Κουκλοθεάτρου (ESNAM) στο Charleville-Mézières της Γαλλίας. Το 2001, ήταν από τα ιδρυτικά μέλη για την Compagnie La Machine à Racines και ακολούθησε το Anima Théâtre το 2004. Στα έργα του περιλαμβάνονται το Καμπαρέ των χαμένων ψυχών (2002), ο Mr. H? (2008), Gojira (2015), Rebetiko (2020) και Mythos (2024). Έχει συνεργαστεί μεταξύ άλλων με το Théâtre de Cuisine, το Cirque Batard Cahin-Caha και το France 3 Television. Έχει επίσης συνεργαστεί με τους Cie Paramana στην Ελλάδα και Cie Alama d’Arame στην Πορτογαλία. Από το 2019, είναι συνεργάτης καλλιτέχνης στο La Garance, Εθνικό Θέατρο του Cavaillon.

Στην Ελλάδα έγινε ευρύτερα γνωστός μέσα από την παράσταση κουκλοθεάτρου “Mythos”, που παρουσιάστηκε πέρυσι στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και σημείωσε επιτυχία. Εμπνεύστηκε το έργο “Mythos” από τις παιδικές αναμνήσεις του και τις μυθικές διηγήσεις της Ιλιάδας, της Οδύσσειας και της ελληνικής μυθολογίας που του διάβαζε ο πατέρας του. Οι χαρακτήρες θυμίζουν τους ήρωες, τα τέρατα και τις θεότητες αυτών των αρχαίων ιστοριών για να επαναμαγέψουν τον κόσμο που τους περιβάλλει.

Ο ίδιος μίλησε για τις σπουδές του, τα έργα του, την πορεία του στο εξωτερικό και στην Ελλάδα σε συνεντεύξεις του και σταχυολόγησα μερικά ενδιαφέροντα αποσπάσματα από τη βιογραφία του.

«Η γοητεία του κουκλοθεάτρου βρίσκεται σε αυτό το πολύ όμορφο κείμενο της Brunella Eruli, όσον αφορά το τι είναι η τέχνη του κουκλοθεάτρου.
Η μαριονέτα δεν είναι ένα ανθρώπινο ον σε μινιατούρα: είναι ταυτόχρονα πολύ περισσότερα και πολύ λιγότερα από τον ηθοποιό. Αέρινη φιγούρα ή γκροτέσκο τέρας, τεχνικό θαύμα ή φτωχό αντικείμενο, άνθρωπος μετασχηματισμένος σε πράγμα ή πράγμα ανυψωμένο στη ομοιότητα ενός ζωντανού όντος, είναι μια φιγούρα του ορίου που, στα σύνορα μεταξύ του ανθρώπινου και του μη ανθρώπινου, επιτρέπει ταυτόχρονα να εκπροσωπηθεί το μη ανθρώπινο κομμάτι του ανθρώπου και να φωτιστεί αυτό που θεμελιώνει την πιθανή του ανθρωπιά.

Μέσα από αυτήν την ιδρυτική αμφισημία που τον κάνει να ταλαντεύεται μεταξύ του ζωντανού και του άψυχου, του σώματος και της ύλης, της ζωής και του θανάτου, της συνείδησης και της ασυνείδητης, το θέατρο μαριονέτας ανοίγει έναν θολό, γοητευτικό, φανταστικό χώρο. Έτυχε το 1993 να δω την υπέροχη παράσταση «Φασούλης» του κουκλοθέατρου ΑΓΙΟΥΣΑΓΙΑ και ήταν το κλικ. Αργότερα, έφυγα από την Ελλάδα και άρχισα τις σπουδές κουκλοθέατρου στην ακαδημία θέατρου DAMU στην Πράγα όπου έμεινα τρία χρόνια πριν μπω στην ανώτερη σχολή κουκλοθεάτρου στο Charleville της Γαλλίας».

Το κουκλοθέατρο αποτελεί μια μοναδική θεατρική γλώσσα, ικανή να εκφράσει κάθε θεματική. Η μεγαλύτερη πρόκληση στην αφήγηση μιας ιστορίας μέσω του κουκλοθέατρου είναι η μετάδοση συναισθημάτων και μηνυμάτων μέσω των κουκλών, οι οποίες είναι, στην ουσία, άψυχα αντικείμενα.

Ωστόσο, υπάρχει μια αποδοχή από πλευράς του κοινού για την “εμψύχωση” αυτών των αντικειμένων. Οι ρίζες αυτής της αποδοχής βρίσκονται στις αναμνήσεις των παιδικών παιχνιδιών, όπου οι κούκλες, τα Playmobil, τα στρατιωτάκια, ζωντανεύουν και γίνονται πιστοί σύντροφοι στο παιχνίδι.
Επιπλέον, πολιτισμικά, η αποδοχή αυτή συνδέεται με θρησκευτικές τελετές, όπως οι πομπές των καθολικών αγαλμάτων, οι τελετουργίες με μάσκες και αντικείμενα στην Αφρική η ακόμα το καρναβάλι δημιουργούν έναν ιδιαίτερο δεσμό των ανθρώπων με την εμψύχωση αντικειμένων.
Ο καλλιτέχνης πρέπει να είναι ικανός να δημιουργήσει έναν κόσμο και να ενεργοποιήσει τη φαντασία του κοινού με έναν εφευρετικό τρόπο. Αυτό απαιτεί υψηλή τεχνική δεξιοτεχνία και αστείρευτη φαντασία.

Η κάθε παράσταση συνδυάζει μαριονέτες, βιντεοπροβολές και παιχνίδια με σκιές, δημιουργώντας μια μοναδική θεατρική εμπειρία. Το κουκλοθέατρο είναι μία από τις σύγχρονες θεατρικές μορφές που κατέχει σημαντική θέση στη σύγχρονη πειραματική θεατρική σκηνή. Ένα από τα χαρακτηριστικά του είναι η ικανότητά του να συνυπάρχει και να συνεργάζεται επί σκηνής με άλλες τέχνες, όπως το τσίρκο, ο χορός, η περφόρμανς και η τεχνολογία.

«Στη δική μου πορεία, η ανάμειξη τρισδιάστατων κούκλων με προβολές είναι ένας τομέας στον οποίο πειραματίζομαι εδώ και 20 χρόνια. Ο στόχος μου είναι η πλαστικότητα του σκηνικού χώρου, ο οποίος μέσω των προβολών αλλάζει και εξελίσσεται. Θα μπορούσαμε να το ορίσουμε ως μια κινηματογραφική προσέγγιση της θεατρικής γραφής. Αυτή η δραματουργία περνά μέσα από την επιλογή της πηγής φωτός και της επιφάνειας προβολής.

Ο πειραματισμός αυτός περιλαμβάνει μια πληθώρα διαφορετικών πηγών φωτός, όπως βίντεο, slides, λαμπτήρες για θέατρο σκιών και προβολείς διαφανειών, καθώς και μια σειρά από διαφορετικές επιφάνειες προβολής. Στο «Mythos», για παράδειγμα, η πρόθεση είναι να δημιουργηθεί ένα κινηματογραφημένο σκηνικό που να μπορεί να εκφράσει από τη μία μια δυστοπική πραγματικότητα και από την άλλη μια μυθολογική φαντασμαγορία.

Το παραδοσιακό κουκλοθέατρο δεν είναι μια τέχνη που απευθύνεται στα παιδιά αποκλειστικά, αλλά μια τέχνη δρόμου με καυστικό χιούμορ. Στοιχεία ακόμα υπάρχουν στον Καραγκιόζη, στο Punch and Judy show, στον ναπολιτάνο Punchinella, σε παραστάσεις με ζωντανό ακόμα ρεπερτόριο, ή τα παραδοσιακά κουκλοθέατρα της Ασίας, στην Κίνα, στην Ιάβα, στην Ινδία που έχουν τελετουργικό χαρακτήρα. Το ότι το κουκλοθέατρο απευθύνεται αποκλειστικά σε παιδικό κοινό είναι κάτι το οποίο προσπαθούμε να το ανατρέψουμε σαν αντίληψη και σαν στερεότυπο. Στη Μασσαλία οργανώνω την Μπιενάλε «Le Marche Noir Des Petites Utopies» που έχει αποκλειστικά παραστάσεις για εφήβους και ενήλικες και υπάρχουν πολλές παραγωγές σε αυτόν τον τομέα.

Η συνεργασία με την Εθνική Λυρική Σκηνή είναι πολύ σημαντική για την παραγωγή του «Mythos» και θα ήθελα να εκφράσω τις ευχαριστίες μου για την εμπιστοσύνη που μου έδειξαν. Αυτή η συνεργασία αποτελεί επίσης συνέχεια μιας πορείας και μιας παρουσίας στον ελληνικό θεατρικό χώρο. Το 2013 παίξαμε στη Στέγη το «Όνειρο της Τζοκόντα», και την επόμενη χρονιά παρουσίασα την ίδια παράσταση στο Φεστιβάλ κουκλοθεάτρου και παντομίμας στο Κιλκίς, καθώς και στο Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης. Το 2021 συμμετείχαμε στο φεστιβάλ της Καλαμάτας με την παράσταση «Engrenage» και το 2022 στην Ελευσίνα, Πολιτιστική Πρωτεύουσα, με την παράσταση «Ρεμπέτικο». Τις «Αντιγόνες» παρουσιάζω φέτος στο Φεστιβάλ Φίλιππων κι ελπίζω να συνεχιστούν οι συνεργασίες με τον ελληνικό χώρο, ο οποίος έχει ήδη μια μεγάλη δυναμική ομάδων και καλλιτεχνών που ασκούν αυτή την τέχνη».

Οι σκιές μπορούν να κάνουν μια αφήγηση πιο φαντασμαγορική. Οι σκιές και οι προβολές εικόνων ξεφεύγουν από τη γραμμική αφήγηση και οι χαρακτήρες της παράστασης ζωντανεύουν, καινούργιοι χώροι και τόποι γεννιούνται απλά με ένα φως και λίγες φιγούρες.

Αυτή την τέχνη υπηρετεί ο Γιώργος Καρακάντζας με γνώση, μέθοδο, ψυχική διάθεση και μέγιστο ταλέντο. Οι διακρίσεις και οι συμμετοχές του σε διεθνή φεστιβάλ επικυρώνουν τα παραπάνω.

ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ

Πηγή: KavalaWebNews